Building of the Executive Authority of the Baku City

Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti Binası Azərbaycan paytaxtı Bakı şəhərində, İstiqlalıyyat küçəsi, 4 ünvanında yerləşən inzibati binadır. Bina 1900–1904-cü illərdə Polşa memarı Józef Gosławski-nin layihəsi əsasında barok üslubunda tikilmişdir. Bina Gosławski-nin son əsəridir. 1904-cü ildə onun vəfatından sonra layihə əvvəl Kazimierz Skórewicz, daha sonra Polşa memarı Józef Płoszko tərəfindən idarə olunmuşdur.

Bina Bakı Dumasının sifarişinə əsasən tikilmiş və hazırda Bakı icra hakimiyyəti tərəfindən istifadə olunur. Bina 2 avqust 2001-ci il tarixli, № 132 saylı Azərbaycan Nazirlər Kabinetinin qərarı ilə milli memarlıq abidəsi kimi qeydiyyata alınıb.

Hazırlıq

1898-ci ildə Kazimierz Skórewicz Dövlət Dumasının, Tikinti Komissiyasının tapşırığı ilə, Gosławski, Józef Płoszko, Skórewicz və Adolf Eichlerin iştirak etdiyi detallı eskiz layihəsini hazırlamışdır. 18 iyul 1898-ci ildə Komissiya Skórewicz-in eskiz layihəsini qiymətləndirdikdən sonra Gosławski-yə plan və fasad işləri təyin edilməsinə qərar verildi. Skórewicz-in ideyalarından Gosławski-nin istifadə edib-etmədiyini müəyyən etmək mümkün deyil, çünki arxivdə Skórewicz-in eskizi mövcud deyil.

Tikinti

Bina yan qanadlarla dizayn edilməsinə baxmayaraq, tikinti əsas bina ilə başlanmışdır və belə böyük tikintinin xərci şəhər xəzinəsi üçün çox ağır olmuşdur. 18 may 1900-ci ildə şəhər dumasının və şəhərin şəxsi xidmətlərinin ilk inzibati binasının təməl daşının qoyulması mərasimi keçirilmişdir. Tikinti Komissiyası tikinti prosesini və keyfiyyətini diqqətlə nəzarət etmişdir. Xüsusi diqqət fasad divarları üçün seçilən daşın keyfiyyətinə yönəldilmişdir, çünki bu, yalnız möhkəmliyə deyil, həm də ümumi təəssürata təsir göstərə bilər.

İlk mərtəbənin tikintisinin başlanğıcında, tikinti işləri çərçivəsində, Bakı qubernatoru bələdiyyə başçısına layihəni təsdiqləmək üçün göndərməsini tələb etdi. O, ictimai və özəl binaların icma zallarının tikintisi üçün qubernatorun təsdiqinin vacibliyinə işarə etdi. Bəzi bəyanatlara görə, Gosławski zallar üçün nəzərdə tutulan binanın xüsusi layihə hissəsini hazırlayıb, “Duma iclasları üçün xüsusi hazırlanmış və parlament zalı stilində amfiteatr kimi dizayn edilmiş” deyib. Bu əlavə binanın dəyəri 51 000 rubl, bütün binanın dəyəri isə 441 174 rubl olmuşdur. Sonradan bu fikir önəmini itirdi.

Əsas binanın tikintisi və tikinti tullantılarının təmizlənməsindən sonra, baş şəhər bağbanı binanın önündə “memarlığın gözəlliyinə xidmət edən bağ” əkilməsini təklif etdi. O, bağın planını hazırladı və 1904-cü ildə bu layihə həyata keçirildi.

Gosławski’nin 15 yanvar 1904 tarixində vəfatından sonra, binanın tikintisini idarə etmək üçün təyin olunan Skórewicz, memarlıq ideyasını tam saxlayaraq, interyerləri Uprava və Duma ilə yükləməmək üçün böyük səy göstərdi. Binanın işini tamamlamaq üçün məsul olan tikinti komissiyasının zəifləməsi işlərin dayandırılmasına səbəb oldu və komissiyanın qərarı olmadan işləyə bilməyən Skórewicz, şəhər evinin tikintisinin uğurlu tamamlanmasının ona bağlı olması səbəbindən tamamlanmış işi komissiyaya təhvil verməsini tələb etdi.

Józef Płoszko rəhbərliyi altında, Upravan su boru kəməri şöbəsi üçün ərazidəki bir yan bina, Gosławski’nin layihəsinə əsasən tikildi. Tikinti 1911-ci ilin yayında başladı, 27 sentyabr 1912-ci ildə tamamlandı və bina təhvil verildi.

Kərpiclərin istifadəsi və əkin problemləri

Bina fasadları üçün istifadə olunan daşlar Bakıdakı Atayev qardaşları (ustalar Salman, Aslan, İskəndər, Abuzar, Eyub) tərəfindən kəsilmiş və hazırlanmışdır. Kərpiclər iki yuxarı mərtəbənin fasadında Gosławski kompozisiyasının incəsənət elementi kimi istifadə olunmuşdur. O dövrdə yeni müasir üslublu üz materialları binaların strukturuna daxil edilməyə başlanmışdır. Bu çox bahalı material olduğu üçün Bakı binalarında geniş yayılmamışdır. Lakin Şəhər Dumasının memarlıq fasadında bu rəng elementi binanın tarixinin və müasirliyinin təsirli bir hissəsi olmuşdur. Gosławski layihəsinin ikinci və üçüncü mərtəbələri üçün ümumi qiymətləndirmədə üz materialı kimi qırmızı kərpic daxil edilmişdir. Tikinti uğurlu olmuş və Gosławski‑nin tikinti komissiyasına hesabatına görə, tikintinin davam etməsi üçün kərpic sifariş etmək lazım idi. Şəhər Dumasının tikinti prosesinin tarixini araşdırarkən, Gosławski‑nin şəhərin baş memarı və bina layihəsinin müəllifi olduğu, lakin sərbəst hərəkət etmək hüququ olmadığı və hər bir məsələnin həllində tikinti komissiyasının sanksiyasının lazım olduğu aydın olur.

Qırmızı kərpiclə fasadlaşdırma zamanı kərpiclərdəki ağ ləkələrin təmizlənə bilmədiyi aşkar oldu. O vaxt, bu çətin vəziyyətlə necə başa çıxacağını və problemi necə həll edəcəyini bilməyən Gosławski, Sankt-Peterburqda nəşr olunan “Civil Engineers Society news” jurnalına müraciət etdi. Sualında Gosławski, şingilləri çıxarmaq üçün istifadə olunan sulfat turşusu həllinin bütün fasadları örtmək üçün istifadə olunan kalkerli daş üzərində mənfi təsir göstərdiyini, “onun istifadə edilə bilmədiyini və başqa bir metod bildiyimi demədiyini” izah edir. Eyni zamanda, ona “Brushing and Cleaning the Brick” jurnalındakı bəzi məqalələrlə tanış olması tövsiyə edildi. Memarın bu məsləhətləri istifadə etdiyi və ya bu ciddi problemin həllinə dair məlumat yoxdur.

Qüllə

Bakı qubernoru ilə şəhər Duması arasında çətinliklər yarandı, çünki 3 may 1901-ci ildə Qafqazda mülki bölmənin komandanına bir qülləni birbaşa binanın ön hissəsində tikmək barədə məlumat verildi. Çünki, planın hər hansı bir dəyişməsi daha yüksək orqanların icazəsini tələb edirdi. Gosławski layihəsinə əsasən, küçə üzərindəki qüllə, arxların üzərində dayandığı üçün küçənin enini azaltdı.