Çengel Han

Çengel Han; Ankara'nın Altındağ ilçesinde Ulus'ta 1522-1523 tarixlərində Mihrimah Sultan’ın eşi Damat Rüstem Paşa tərəfindən inşa etdirilmiş tarixi bir handır. Atpazarı Mahallesi Kaleönü Depo Sokak'ta yerləşir. Memarisi klassik Osmanlı memarisidir. Karesə yaxın düzbucaqlı bir plan üzərində qurulmuşdur. Ortasında bir avlu var, şimal‑şərq fasadında tək mərtəbəli, fasadın giriş tərəfində iki mərtəbəli dükanlar sıralanır. Cənub‑qərb fasadı isə torpağın yamaclı olması səbəbindən üç mərtəbəlidir. Divarları möhkəm Horasan divarı olan han qorunmağa uyğun olduğu üçün uzun müddət tiftik anbarı kimi istifadə edilmişdir. Möhkəm memarisi sayəsində yaxşı vəziyyətdə bu günə qədər gələ bilmişdir.

Osmanlı dövründə İpək Yolu üzərində yerləşən Çengel Han, Anadolu kervanlarının dayanma nöqtəsi olan mühüm bir ticarət mərkəzi olmuşdur. 1991-ci ildə istimlak edilməsinə qədər sahibi, Anadolu Beylerbeyi Karacapaşa’nın nəvələrindən Raife Kocabeyoğlu‑Öngen‑dir. Karacapaşa, Sultan Birinci Mehmed’in damadı olub Anadolu Beylerbeyi olaraq qatıldığı Varna Müharibəsi'nde Osmanlı ordusunun sol qanadına komanda edərkən 1444‑də öldürülmüşdür.

Uzun müddət tiftik anbarı kimi istifadə olunan Çengel Han, aralarında Ankara‑nın bəzi ailələrindən olan Kınacıların və Bulgurluların olduğu 18‑20 kirayəçisinin düyün kimi qida maddəsi anbarı kimi də istifadə edilmişdir. 1980‑lərdə Mədəniyyət və Təbii İrsin Qorunması Yüksək Şurası tərəfindən “qorunması lazım olan köhnə əsər” olaraq tanınmışdır. Raife Kocabeyoğlu‑Öngen‑in 1990‑cı ildə vəfatı üzərinə Çengel Han uşaqları Reşadet Öngen‑Ceyhan və Reşat Öngen‑ə keçmişdir. Lakin, Ankara Bələdiyyəsi 1991‑ci ildə hanı Bələdiyyə Sarayı etmək üçün istimlak etmişdir. Amma Bələdiyyə bu layihəsini həyata keçirə bilməmiş və uzun müddət boş qoyduğu hanı Vəkillər Ümumi İdarəsinə təhvil vermişdir. Çengel Han 2005‑ci ildə Koç Holding tərəfindən kirayələnib bərpa etdirilmişdir. Han bu gün muzey kimi istifadə olunur.

Giriş qapısının üstündə bir çərçivə içində inşa kitabəsi yazılmışdır. Sülüs xətlərlə Türkcə olaraq yazılan bu kitabə iki sətir olaraq belə deyir:

Tamam oldu çün binası bu hanın sarayıdır hakikat kârıbanın”. “Tamam olduğunu görüb dedi dil “Melih’il‑hayır tarihin bu hanın 1522”