Kurşunlu Han

Kurşunlu Han; Ankara'nın Altındağ rayonunda, Ankara Qalası yaxınlığında yerləşən tarixi bir handır. Kitabəsi olmasa da 1471-ci ildə, Fatih Sultan Mehmet'in başvezirlerinden biri olan Rum Mehmed Paşa tərəfindən tikildiyi düşünülür. Cənubunda yerləşən Mahmut Paşa Bedesteni ilə eyni memarlıq xüsusiyyətlərini göstərdiyi üçün təxminən eyni dövrlərdə inşa edildikləri barədə fikirlər var. 1946-cı ildəki təmir zamanı ələ keçirilən, II. Murat dövrünə aid sikkələr isə; hanın 15-ci əsrin ilk yarısında mövcud olduğunu sübut edən nümunələrdir.

Adını, damında döşənmiş olan qurşun lövhələrdən almış olan han, ilk əsrində olduqca işgüzar bir dövr keçirmiş və Ankara'dakı ticarətin mərkəzlərindən birinə çevrilmişdir. Ankara keçisinin yunundan əldə edilən bir parça növü olan sof, şəhərin ən önəmli marketinq məhsullarından biri idi. Ümumiyyətlə sof ticarəti ilə məşğul olan tacirlərin də mallarını saxladıqları və dükan açdıqları Kurşunlu Han, o illərdə Ankara'nın ən yüksək kiraya qiymətlərinə sahib yer idi. Tuz Hanı'nda bir dükanın kirayəsi 1.800, Çengel Han'da isə 28.000 akçeyken; Kurşunlu Han'dakı dükanlar 41.500 akçeyə tutulurdu.

Tarix

1881-ci ildə baş verən yanğından sonra tərk edilmiş və Respublika qurulana qədər boş vəziyyətdə saxlanılmışdır. 1921-ci ildə açılan, Ankara'nın və Respublika'nın ilk muzeyi olan Eti Muzeyi'nin kolleksiyası; o günkü məkanı olan Akkale'ye sığmamaya başlayınca, dövrün mədəniyyət müdiri Hamiz Zübeyr Koşay tərəfindən istifadə edilməyən Kurşunlu Han və Mahmut Paşa Bedesteni'nin təmir edilərək, muzeyin bura köçürülməsi təklif edilmişdir. 1938-1968-ci illərdə bedesten binası ilə birlikdə geniş və əhatəli bir bərpa işinə alınmış, mərhələli olaraq təmir edilərək muzey kimi istifadəyə açılmışdır. Hanın yenilənmə layihəsi memar Salim Ülgen tərəfindən həyata keçirilmişdir. Kurşunlu Han bu gün Anadolu Mədəniyyətləri Muzeyi'nin inzibati binası olaraq istifadə olunur.

Memarlıq

Kurşunlu Han; iki mərtəbəli, düzbucaqlı planlı, kərpic bir binadır. Tikintisində əsasən qırıq daş istifadə edilmiş; giriş fasadı və həyətdəki revaklar, ikili-üçlü kərpic şinələr və yonu taşı ilə tikilmişdir. Girişlə birlikdə ümumilikdə iki mərtəbədən ibarət olan hanın hər iki mərtəbəsində də həyətə baxan hissələrdə ətrafı revaklarla əhatə olunmuş, qərb və cənubda yeddi‑yeddi, digər iki tərəfdə isə altı dənə yuvarlaq kərpic körpülər mövcuddur. Əslində iki mərtəbəli olan hanaya; torpağın yamaclı olmasından yararlanaraq, dəhliz, anbar və at arabası funksiyasını yerinə yetirməsi üçün L planlı bir zirzəmi mərtəbəsi əlavə edilmişdir.

Hanının şimal və cənub fasadlarında on bir‑bir, şərq və qərb fasadlarında isə doqquz‑doqquz dükan yerləşir. Giriş eyvanı daxilində yerləşən, qarşılıqlı 4 dükanla birlikdə; yerüstü mərtəbədə 28, birinci mərtəbədə 30 otaq var. Hər bir otaqda bir ocak (sobanın) olduğu və otaqlar revaka bir qapı və pəncərə ilə açıldığı qeyd edilir. Bundan əlavə, əsas girişin içində də qarşılıqlı iki‑iki kiçik dükan mövcuddur.

Kurşunlu Han, keçirdiyi təmir işləri zamanı bəzi dəyişikliklər yaşamışdır. Yerüstü və birinci mərtəbədəki revakların araları şüşə ilə bağlanmış, orta həyətin qərb hissəsinin altı bir az daha oyularaq kiçik bir anbar sahəsi yaradılmışdır. Bəzi otaqların aradakı divarları yığılmış və keçidlər açılaraq daha geniş bir məkan yaratmağa çalışılmışdır. Bu gün, yerüstü mərtəbədəki otaqlarda anbarlar, mətbəx, yeməkxana, atelye kimi bölmələr yerləşərkən; yuxarı mərtəbədə idarə, arxiv, konfrans zalı və kitabxana mövcuddur.