Csévi Cave

Csévi-barlang Duna–Ipoly Milli Park ərazisində yerləşən Pilis dağlıq bölgəsindədir. Macarıstanın xüsusi qorunan mağaraları arasında yer alır. Turist bələdçilərində də tanıdılır. Ola bilər ki, mağaradan arxeoloji tapıntılar çıxarılıb.

Təsviri

Piliscsév kənarında, məskunun mərkəzindən təxminən 1,5 kilometr şərqə, bir qərbə baxan və qayalı dağ yamacında mağaranın əsas girişi yerləşir. Piliscsévdən ən asan şəkildə yaxınlaşmaq mümkündür. Məskundan işarələnmiş turist yoluyla Eszperantó mənbəyinə çatmaq olar. Buradan əsas girişə çıxan cığır var, onun son 50 metri meşəli, qayalı dağ yamacında davam edir. Yamaqda irəliləyərkən əvvəlcə mağarada aparılan qazıntının uğursuzluq izləri görünür, sonrakı mərhələdə bunu hədəf almaq dəyərlidir. Əsas giriş mağaranın ən aşağı və ən böyük girişidir. Turist xəritələri də mağaranın yerini göstərir.

Mağara turunu əsas girişdən daxil olaraq başlamaq məsləhətdir. Bir neçə metr içəriyə hərəkət etdikdən sonra divarda kiçik bir nişanın girişi qarşıda görünür, lakin böyük keçid sağa dönür. Bir neçə metr sonra yol bir çox yerə budaqlaşır. Sağ tərəfdən yuxarıya doğru bir konusun üzərindən səthə çıxmaq mümkündür. Sol tərəfdə çökək bir hissə, yanında sol tərəfdə asan keçilə bilən qısa bir koridor yuxarıya doğru növbəti otağa aparır. Otağa çatanda qarşıda dar bir kiçik dəlik görünür, ora girmək dəyərlidir. Təxminən 3 m sonra kiçik bir otaq gəlir, o da gömbəçəli bölmələrlə bölünmüşdür. Otağın aşağı hissəsi mağaranın əsas girişinə doğru yamaclı şəkildə qalxır. Qayalı səthdə qəhvəyi guano qalıqları var, bunlar burada yaşayan yarasalar və çökmə formalarının yaranma üsuluna işarə edir.

Otağa qayıdanda yamacda yuxarı qalxmaq lazımdır. Sağ tərəfdə nəhəng süpürgə daşları arasında ilk dəlik altına qayıtmaq mümkündür, yuxarıda oxşar dəlik səthə aparır. Bu dəlikdə tez-tez yarasalar rast gəlinir, bəzən 10–15 ədəd eyni anda uçur. Sol tərəfdə qısa bir yamacdan sonra 2 m uzunluğunda qazılmış bir çuxur yerləşir. Mağarada burada yalnız formasiya var. Bunlar 5–10 sm qalınlığında kristallı kalkit qabığının üstündə bir az ərimiş, yuxarıda böyümüş kristallardır. Çuxurda aşağı, sonra yuxarı daha da dırmaşaraq kiçik bir dəhlizə çatmaq olar. Sol tərəfdə bir dəlik, dar bir keçiddən sonra sağ tərəfdə oturmuş bir salon müşahidə olunur. Böyük keçiddən qayıdaraq və bir qayaya yaxın yuxarı qalxarkən keçid sağa dönür. Buradan artıq ikiqat çıxış görünür, onun vasitəsilə səthə çıxmaq mümkündür. Çıxışdan yuxarı doğru irəliləyərək Çévi-çuxurlara çatmaq olar, oradan Dorogi gölü istiqamətində gözəl mənzərə var.

Yuxarı Trias dövrünün Dachstein kireçdaşı ilə mağara yaranmışdır. Mağara keçidi əsas avadanlıqla, hətta bir cib işığı ilə də, icazəsiz izlənilə bilər. Kiçik yaşlı uşaqlar üçün də keçilə bilən, buna görə də mağara başlanğıc, alışdırma turu üçün uyğundur. Kiçik qəzaların qarşısını almaq üçün dəbilqə geyinmək məsləhətdir. Mağaradan D-yə bir qayalıq çökək var, burada bir neçə kiçik boşluq müşahidə olunur.

1930-cu ildə ilk dəfə Csévi-mağarası olaraq ədəbiyyatda adlandırılmışdır. Mağara ədəbiyyatda Csévi-ötürü (Kordos 1984), Csévi ötürü (Kadić 1952), Csévi ötürü mağarası (Horváth, H. Kelemen, Torma 1979), Csévi mağarası (Kadić 1920), Csévibarlang (Ferencz 1953) və Csévi dəlik (Szeghalmy 1937) adları ilə də rast gəlinir.

Tədqiqat tarixi

Macar Kral Geoloji İnstitutu 1871-ci il il kitabında belə yazılıb ki, Csév yaxınlığında Hruba Skala şimal-şərq tərəfinin dik tərəfində mağara var.

1908-ci ildə nəşr olunan, Esztergom vilayətini tanıdan kitabda Esztergom vilayətində mağara sakinlərinin izləri tapılmadığı bildirilir, çünki orada qədim insanların məskunlaşdığını göstərən izlərə malik mağaralar yoxdur. Bu əraziyə daha inkişaf etmiş tələblərlə ilk məskunlaşanlar gəldilər, onlar heyvan sümükləri və maral buynuzundan hazırlanmış alətlərinin yanında daş alətlər də istifadə edirdilər. Buna görə də onlar mağaralarda və ya torpağa qazılmış boşluqlarda yaşamağa məcbur deyildilər, çadır və kulüb qura bilirdilər. Ormanda və ya çətin əlçatan, uzaq bölgələrdə hələ də çoxlu sayda mövcud olan və insan mədəniyyətinin izlərini daşıyan mağara və ya torpağa qazılmış boşluqlar qədim insanların məskənləri ola bilməzdi. Onlar əsasən tatar işğalı və türk məhviyyəti dövrünə aid gizli sığınacaqlardı, çünki orada tapılan əşyalar qədim dövrlərə aid deyil.

1920-ci ildə nəşr olunan, Budapest Duna-yanı ərazisi adlı kitabda Csévi-nyeregből qayaların üstündən keçərək, sonra qayalar arasında enərək Csévi mağarasının tapıldığı qeyd edilir, bu mağaranın böyük bir girişi var. Mağara bir ön salon və dağ zirvəsinə aparan geniş bir dəstədən ibarətdir. Salonun sol tərəfi qulaqlıq şəklində formalaşmışdır. Mağaranın dibində çökən bir çökək, sağ tərəfində isə dam açan bir konus formalaşmışdır. Mağaranın sınaq araşdırmaları nəticəsiz qalmışdır. Mağaranın üstündəki qayalardan Cséviyə gözəl mənzərə açılır. Ziyarətçi mağaradan çıxmaq istədikdə, mağaradan D-yə enərək çəmən və qırıntılar arasında enə bilər. 1920-ci il Barlangkutatásda nəşr olunan, Budapest Duna-yanı ərazisi adlı kitab haqqında kitab icmalında, kitabda Csévi mağarasının təsvir edildiyi qeyd olunmuşdur.