Eper-hegyi Cave

Eper-hegyi-odú Danube–Ipoly Milli Parkında, Vértes dağlarında, Vértessomlóda yerləşən bir mağaradır.

Təsvir

Mağara Vértessomló şəhərinin kənar ərazisində yerləşir. Eper-hegyi-odú Vértessomlodan Ny‑yə, təxminən 2 km məsafədə yüksələn Eper-hegyin şərq‑cənub (ÉK) tərəfinin 260 m dəniz səviyyəsindən (tszf) hündürlükdə açılır. Mağaraya Eper-hegy və ondan şərq‑cənuba (ÉK) yönəlmiş Kő-hegy arasındakı vadidə gedən torpaq yoldan, yolun yanındakı AFOR lövhələri ilə işarələnmiş, yerə quraşdırılmış boru kəməri vasitəsilə çatmaq mümkündür. 131 nömrəli lövhənin (K‑yə yönəlmiş asfalt yoldan təxminən 350 m məsafədə) yanından torpaq yoldan D‑yə doğru dönmək və dar, kanyona bənzər vadidən aşağı enmək lazımdır. Vadinin qarşı tərəfində yüksək, yaxşı göründüyü bir qayalıq divar var. Mağaranın girişi bu divarın solunda (DK‑yə), təxminən 30 m məsafədə, kanyon kənarının altında təxminən 6 m dərinlikdə yerləşir. Turist xəritələrində mağaranın yeri mağara işarəsi və adı ilə göstərilir. Mağara 3 m enində, 1,7 m hündürlüyündə, təbii, əyri, üfüqi ox istiqamətində bir girişə malikdir və bu giriş bir qayalıq çuxurun dibində yerləşir.

Ətraflı ölçülmüş mağara 2,4 m uzunluqda, 1,5 m şaquli genişlikdə, 1,5 m hündürlükdə, 0 m dərinlikdə və 2 m üfüqi genişlikdədir. Boşluq Trias dövrü dolomiti içində yerləşir. Yalnız bir, korroziya və donma səbəbi ilə yaranmış qayalıq boşluğundan ibarətdir. Divarları qırıqçılıdır, parçalanmışdır. Mağara divarlarında bir neçə əhəmiyyətsiz ölçüdə borsuq daşı görünür. Döşəməsi daş qırıntıları və çökək ilə örtülüdür. Mağarada yerləşən, oturacaq kimi istifadə olunan taxta gövdə dövri istifadəyə işarə edir. Çətin keçilə bilən (yamaclı) torpaqda yerləşsə də, asanlıqla, gündəlik geyimlə gəzilə bilən mağaranın ziyarəti üçün icazə və işıq mənbəyi istifadə etmək tələb olunmur.

2003-cü ildə Eper-hegyi-odú adı ilə ilk dəfə ədəbiyyatda qeyd edildi. Barlıq ədəbiyyatda Ákoska 7.sz.-barlang (Egri 2003), Eper-hegyi-odu (Bertalan 1976), Eper-hegyi odú (Kordos 1984), Eper-hegyi–odú (Kocsis 1975), Szárazér-völgyi-kőfülke (Horváth 1969), Szárazérvölgyi-kőfülke (Egri 2003), Szárazérvölgyi kőfülke (Bertalan 1976), Szarvas-kúti-barlang (Egri 2003) və Szarvaskúti barlang (Kordos 1984) adları ilə də rast gəlinir.

Araşdırma tarixi

1962-ci ildə nəşr olunan, “A barlangok világa” adlı kitabda Vértes dağları ərazisində yerləşən Szárazér vadisində kiçik bir mağara olduğu bildirilir. 1969-cu ilin noyabrında Máté József (Ferencvárosi Természetbarát SK Barlangkutató Csoportunun üzvü) Szárazér-völgyi-kőfülke adlı mağaranı ölçüb, bu mağara Vértes dağlarında yerləşir.

Kocsis Antal tərəfindən yazılmış, 1975-ci ildə nəşr olunan əsərdə Eper-hegyi–odúnun Szarvas-kúttan EN-yə, 1500 m məsafədə, Környei çayının kanyonu vadisinin Ny-i tərəfinin, vadidən təxminən 15 m yuxarıda, parçalı kalkerli divarda yerləşdiyi qeyd edilir. 2 m uzunluqda, 3,5 m enində və 1,9 m hündürlüyündə olan mağaranın doldurulması daş qırıntılarından və humusdan ibarətdir. Mağaranın çökək odanın divarlarında müxtəlif çökək və ləkə yerləri görünür. Nəşrdəki xəritə əlavəsində Eper-hegyi-odúnun coğrafi yerləşməsi göstərilir. Xəritədə mağara 31 nömrə ilə işarələnib.

Az 1976‑ban befejezett, Magyarország barlangleltára című kéziratban az olvasható, hogy a Vértes hegységben, Vértessomlón helyezkedik el a Szárazérvölgyi kőfülke (Szarvaskúti barlang, Eper‑hegyi‑odu). A barlang Vértessomló templomától KDK‑re, 3150 m‑re, a Szárazér‑völgy forrásvidékén, a Szarvas‑kúttól ÉNy‑ra, 450 m‑re, a völgy Ny‑i felén található. A barlang bejárata 297 m tszf. magasságban van. A korróziós és aprózódásos eredetű kőfülke 6,5 m hosszú és 1 m magas. A kézirat barlangot ismertető része 3 irodalmi mű alapján lett írva.

Az Alba Regia Barlangkutató Csoport által 1979‑ben készített kézirat szerint az Eper‑hegyi‑odu a Kocsis Antal által írt kiadványban a 31‑es számú barlang. A kiadványban leírt adatok egyeznek a csoport által megtalált barlang adataival. A Vértes hegység turistatérképe (1978) jelöli a barlang helyét Eper‑hegyi‑odú néven, de az a valóságban nem a jelölt helyen van. A barlang a térképen jelölt helytől 105°‑ra, 550 m‑re fekszik. A barlang az OKTH barlangleltárában, amelyben a Vértes hegység barlangjai között a 33. számú barlang, az alábbi nevekkel szerepel: Szárazérvölgyi kőfülke, Szarvaskuti barlang, Eper‑hegyi‑odu. A barlangleltárban említett földrajzi hely nem azonos az Eper‑hegyi‑odú földrajzi helyével és a leltárban lévő, 6,5 m‑es hosszméret sem az Eper‑hegyi‑odué. Ezek alapján vagy lennie kell arrafelé még egy barlangnak, amit eddig nem talált meg a csoport, vagy pedig pontatlanok az adatok.

Az Eper-hegyi-odú Vértessomló kənarında (Komárom megye), Eper-hegy zirvəsindən (313 m) EK-ə, təxminən 200 m məsafədə, təxminən 250 m tszf. yüksəklikdə yerləşir. Yaxınlaşma: Környebánya-felsőteleprədən Vitámi sahələrindən keçərək Eper-hegy və ondan EK-ə yerləşən Kő-hegy arasındakı vadinin istiqamətinə doğru getmək lazımdır. Vadinin K-şəfəsində bir torpaq yolundan davam etmək lazımdır, bu yolun yanında ÁFOR lövhələri ilə işarələnmiş, yerə qoyulmuş boru kəməri uzanır. Meşənin kənarından təxminən 300 m məsafədə yolun yanındakı vadi daralır və qayalıq yarığına çevrilir. Burada vadinin dibinə enmək və vadinin Ny-şəfəsində, təxminən 20 m yüksəklikdə parçalanmış kalkar daş divarında yerləşən mağaraya çatmaq lazımdır. Yarım dairə formalı mağara girişi 3,3 m enində və 1,5 m hündürlüyündədir. Yarpaqsız dövrdə bu mağara girişi əvvəl qeyd olunan yoldan da yaxşı görünür. Koroziya və aşınma nəticəsində yaranmış daş dəsti 2,4 m uzunluqdadır. Doldurulması daş qırıntıqları və humusdan ibarətdir. Divarında çökək və ləkə yerləri var. Gönczöl Imre kiçik əhəmiyyətli boşluğu göstərə bilər, lakin onu əsassız olaraq daha da araşdırmaq lazım deyil.