Fazekas-hegyi Cave

Fazekas-hegyi-barlang Duna–Ipoly Milli Park ərazisində yerləşən Fazekas dağında, Budapeştin II. rayonunda yerləşən bir mağaradır.

Təsvir

Maqaranın girişi Budapeştin II. rayonunda yerləşən Fazekas dağının Şimal‑şərq tərəfinə dərinləşdirilmiş, artıq fəaliyyət göstərməyən daş mədənindədir. Daş mədəninə şəxsi avtomobillə asanlıqla çatmaq mümkündür, çünki Torda küçəsinin sonu demək olar ki, daş mədəninin yanında yerləşir. Budai Təbiət Qoruma Sahəsində yerləşən Fazekas-hegyi-barlang əyri formalı, təbii xarakterli, yamac oxu istiqamətində, 1,2 m enində və 1,25 m hündürlüyündə girişə malikdir və daş mədəninin C‑c hissəsindəki qayalıq divarın ətəyində yerləşir. Fazekas-hegyi-barlangın üstündə, qayalıq divarda Fazekas-hegyi Felső-barlangın girişi yerləşir. Hər iki mağara eyni müəyyən tektonik çatlağın boyunca uzanır, onları bir-biri ilə birləşdirmək mümkündür.

Üst triass dachsstein kireçdaşı ilə yaranmış Fazekas-hegyi-barlang 10,5 m uzunluqda, 0 m hündürlükdə, 4,4 m dərinlikdə, 4,4 m şaquli və 7,1 m üfüqi ölçüdədir. Mağaranın yerləşməsi, yaranması əhəmiyyətli ölçüdə tektonik çatlağın təsiri ilə müəyyən olunmuş, bundan sonra boşluq sisteminin istiqaməti gəlir. Boşluq tektonik sürüşmə, karst su səviyyəsi altındakı həllolma, korroziya və çökmə nəticəsində yaranmışdır. Mağara girişindən sonra yamaclı, tunelvari hissənin tavandaşı şüşəçörəkdən ibarətdir, lakin yamacın aşağı hissəsində və daxili hissələrdə tavandaşı, həmçinin Şimal‑şərq yan divarında böyük çökmə blokları və gil çöküntüsü təşkil edir. Mağaranın daxili hissəsində döşəmənin doldurulması da qırmızı gil, ön hissəsi isə humuslu, bitki qalıqları ilə zəngin çöküntü ilə xarakterizə olunur. Mağara giriş hissəsi algli‑zımli örtükdən dolayı yaşıl rəngdədir. Bu hissədə çoxlu tullantı var, lakin daş mədəni çox çirklidir, buna görə də mağaranın tullantı ilə doldurulmamasına sevinmək olar.

Hasadék şəklində mağara alçağı enir və tipik təbəqə növü hasadék təbəqəsidir. Külək, breccsazóna və qədim qalıqlar boşluq sistemində müşahidə olunur. Ən çox hasadékszerű mağaranın orta hissəsində xarakterik formalar, bunlar gözə çarpan deyil, hal-hazırda inkişaf etmir. Mineral doldurma kütləvi, noxud daşlı doldurmalar, damcı daşlı doldurmalar və kalk təbəqələrindən ibarətdir. Yuvarlaq, həll‑koptatılmış formalar sərbəst duran divar səthlərinə xas deyil. Mağaranın daxili hissəsindəki gil doldurmanı asanlıqla parçalamaq olardı (belə bir işin izi də görünür), lakin iş çökək təhlükəsi səbəbindən təhlükəlidir, buna görə bu fəaliyyət yalnız böyük ehtiyatla və tavan dəstəyi ilə həyata keçirilə bilər. İcazəsiz görülə bilən mağara asan gəzinti ilə yaxınlaşa və asanlıqla keçilə bilər.

Mağara ədəbiyyatda Fazekas-barlang (Bertalan 1976), Fazekashegyi barlang (Bertalan 1976), Fazekas-hegyi-hasadékbarlang (Kordos 1984), Fazekashegyi viznyelő (Bertalan 1976) və Fazekas-hegyi-víznyelő (Kordos 1984) adları ilə də rast gəlinir. 2004‑də ilk dəfə Fazekas-hegyi-barlang adı ilə ədəbiyyatda qeyd olunmuşdur.

Kutatış tarixi

1963‑cü il Karszt‑ və Barlangkutatási Tájékoztatóda, BEAC Barlangkutató Csoportjának 1962‑cü il işləri haqqında hesabatda belə yazılıb ki, 1962‑də qrup üzvləri Fazekas‑hegyen (Hűvösvölgyben), Torda utcára baxan daş kəsim yerində yerləşən dachsteini kalkar toxmatik çatıda suyun izlərini tapıblar. Torpaq xəritələrinə görə ətrafda şirin su kalkarı var. Çatıda olan təbəqəli kalkit və ətrafda kəşf edilən şirin su kalkarının mövcudluğundan suyun əmələ gəlmiş mağara varlığına qrup üzvləri nəticə çıxarıblar. Çatının girişindən təxminən 10 m aşağıya meyilli şəkildə keçiblər. Su izləri çatının sonunda ortaya çıxdı, bir neçə metr daha çökək bloklar arasında irəlilədilər. Fazekas‑hegy‑də aparılan işi dayandırdılar, çünki bu, həyat üçün təhlükəli idi. İş yalnız uyğun avadanlıqla davam etdirilə bilər.

Hasadéklar, boşluqlar, mağaralar var köhnə böyük kireçdaşı mədəninin ÉK tərəfdə. Bunlar suyun korroziya işini göstərir o yerlərdə, harada ki əvvəlki dərinləşə bilən qabıq hərəkəti baş verib. Uzsoki küçəsi 7 nömrəli evin üzərində özünə cəlb edir 3 böyük boşluq. Bunlardan DNy-ya gedən keçilə bilər. Daşçı K-ın qayalı divarında damcı daşları topluluğu görünür, onun üzərində təxminən 5 m hündürlükdə, 0,6–0,8 m enində su çəkmə girişinin qapısı yerləşir. Burada və yaxın ərazilərdə diqqətli qazma ilə yoxlamaq lazımdır ki, burada daha böyük boşluqlar, bəlkə də mağara var‑yox. Çoxlu, mağara tipli gil daşıq yolun bağlanmasına səbəb olur.