Fortress of Baku

Bakı Qalası (Azerbaijani: Bakı Qalası) orta əsr binasıdır, Bakı, Azərbaycan, Absheron qalalarının ən böyüyüdür. Qala İçəri Şəhərdən və onu əhatə edən divar və qüllələrdən ibarətdir və 2000-ci ildə UNESCO tərəfindən Dünya Mədəni İrs Siyahısına daxil edilmişdir.

O, təxminən 1138–1139-cu illərdə Şirvanşah Manuchohr III (1120–1149) əmrindən inşa edilmişdir.

Səyahətçilərin illüstrasiyaları və 19-cu əsrin fotoşəkillərinə əsaslanaraq, qala ikiqat divardan ibarət idi. Birinci divar Şirvanşah III Manuchohr tərəfindən, ikinci divar isə Şirvanşah Axşitan I dövründə inşa edilmişdir.

Lakin, ikinci qala divarları Azərbaycanı işğal edən Rus dövründə məhv edilmişdir. Birinci qala divarı hələ də qalmaqdadır. Bakı Qalasında iki qapı var. Biri Xəzərə, digəri isə torpağa açılır.

8–12 metr hündürlükdə və 3,5 metr enində olan şəhər divarları Bakı təhlükəsizliyini təmin edirdi. Orta əsrlərdə qala divarları 1500 metr uzunluğunda idi və indi divarlar 500 metr uzunluqdadır.

Qalanın şimal hissəsində əsas qüllə - dördbucaqlı qala yerləşir. Bu qala millətin etimologiyasında "armory" adlanır.

Armorynin özəlliyi ondadır ki, müdafiə vahidi olmasına baxmayaraq, tikənlər divarı şəhərin mərkəzində deyil, qalanın divarının ortasında yüksəldərək gücləndiriblər.

Tarix

İçəri Şəhər (indi Bakı Köhnə Şəhəri) bir neçə dəfə Şirvanşahlar dövlətinin paytaxtı olmuşdur.

Bu hadisə ilk dəfə 1191-ci ildə baş vermişdir, Şirvanşah Axşitan I burada öz sarayı ilə Şamaxıdakı dəhşətli zəlzələdən sonra köçmüşdür.

Akhsitan I şəhərlərin və qalaların tikintisinə xüsusi diqqət yetirdi. Onun səyləri nəticəsində Abşeron yarımadasındakı müdafiə strukturlarının mürəkkəb quruluşu gücləndi və Baku onu güclü şəkildə möhkəmləndirdi. Bütün bunlar Rus Dəniz Qüvvələri Quldurları Bakuya hücumunda mühüm rol oynadı. Ruslar məğlub edildi və onların gəmiləri məhv edildi. İkinci dəfə Baku Şirvanşah I İbrahim dövründə paytaxt şəhəri oldu. 1608–1609-cu illərdə Baku hakimi Zülfüqar Xan köhnə möhkəmləndirmələrdən 10–12 metr məsafədə ikinci xətti inşa etdi.

Bəzi tarixçilərə görə, xəndək divarların arasında dəniz suyu ilə doldurulmuşdu. Lakin praktikada bu cür qala tanınmır. Bu divarlararası məkan adətən mühasirə zamanı qoşunların təcili yerləşdirilməsi üçün istifadə olunurdu. Xəndək divarın önündə qazılırdı və divarlar arasında yanma maddəsi ilə doldurulmuş sıx bir xəndək ola bilərdi. Bu, liman və buraya daxil olan gəmilər üçün təhlükəsiz sığınacaq idi.

19-cu əsr

1865-ci ildə, hərbi qubernator, Baku vilayətinin idarəçisi və mülki hissəsi, Leytenant-General Mikhail Petrovich Kolyubakin, Qafqaz qubernatoru vasitəsilə, şəhəri dəniz sahilindən ayıran və “faydasızlığına baxmayaraq, sərbəst hava hərəkətini maneə törədən” şəhər divarını məhv etmək icazəsi istədi. Bu divar ilə sahil arasında təxminən 20 m enində, qalıntılarla dolu bir torpaq lentəsi qaldı. Şəhərin sahil hissəsini yaxşılaşdırmaq və bu məqsədlə vasitələri araşdırmaq yolları çərçivəsində, qubernatorun tələbi ilə Kolyubakin, sahil divarını qırdı, onunla sahil arasındakı lentəni sakinlərə satdı və topladığı 44 min rubl məbləği ilə, dənizdən daşdan ibarət sahil embankmentindən ayrılmış 25 metr enində sahil küçəsini genişlətdi.

Dənizə baxan qalın divarın yalnız kiçik parçaları qalmışdı – küçədə iki yenidən qurulmuş karvansaray. Xaqiqət Rzayeva (əvvəllər Varvarinskaya küçəsi) – keçmiş qalın divarın yerləşdiyi küçə.

1867-ci ildə, Baku qalası, hərbi möhkəmlik kimi, ən yüksək fərmanla ləğv edildi, digər bəzi qalalarla birlikdə hərbi qalalar siyahısından çıxarıldı. Buna görə də, divarların vəziyyəti ilə bağlı narahatlıqlar hərbi şöbəyə deyil, şəhər hakimiyyətlərinə yönəldi. O dövrdə bələdiyyə idarəsi vilayət idarəsi və polisə, yəni Baku qubernatoru və polis başçısına cavabdeh idi.

1879-cu ilə qədər, Bakıda bələdiyyə özünüidarəetməsinin tətbiqindən sonra, qalın divarlar o qədər köhnəlmişdi ki, bəzi yerlərdə güclü külək belə onların çöküşünə səbəb ola bilirdi. V.M. qubernatorunun təklifi ilə vilayət və şəhər memarlarından, Baku şəhər hökumətinin üzvündən, Baku polis başçısından və Baku artilleriya şöbəsinin (artilleriya şöbəsi Qalada yerləşirdi) rəhbərindən ibarət komissiya qurularaq qalın divarların araşdırılması üçün təyin edildi.

Uzunmüddətli yazışmalar və təsdiqlərdən sonra, qalın divarların məzmunu şəhər hökumətinə həvalə edildi.

Şəhər dumasının 7 avqust 1881-ci il tarixində keçirilən iclasında, dumanın səsləri qaladakı xarici divarın yıxılması məsələsini həll etdi, bu, şəhər bələdiyyəsinin faktiki dövlət şurasının üzvü S. I. Despot-Zenovich‑ə görə, şəhərin assenizatsionny komissiyasının bütün yaxşı təşəbbüslərinə mane olurdu. Məsələ bir saatdan çox davam edən iclasın son dəqiqələrində, 5 dəqiqədən az bir müddət ərzində, həmin gün iclasa gələn 19 nəfərdən yalnız 9 duma səsi qalaraq həll edildi. Beləliklə, yalnız 9 nəfər qaladakı divarın taleyini müəyyən etdi.

Qaladakı bu divar bölməsinin yıxılması, 105‑dən çox işə düşən tüstü., Mikhailovskaya küçəsindən başlayaraq Tağıyev Qapısına qədər, 1884‑də tamamlandı və şəhərə 3924 rubl 64 kopeyk xərcləndi.

Beləliklə, 1883‑də başlayan xarici qalad divarının yıxılması sentyabr 1888‑də tamamlandı.