Gazanfer Ağa Medresesi

Gazanfer Ağa Medresəsi, III. Mehmedin Macar əsilli kapıağalarından Gazanfer Ağa (ö.1602/03) tərəfindən inşa etdirilən, İstanbul Fatihdə yerləşən medresədir. Atatürk Bulvarı və Kovacılar Küçəsinin Eminönü‑yə enən yolunun sol tərəfində yerləşir. Bozdoğan Kəmərinin də dibində yerləşməklə yanaşı ətrafında Unkapanı və İstanbul Manifaturacılar Bazar (İMÇ) mövcuddur. Medresənin inşa tarixi dəqiq bilinmir. Vəkfiyyəsi isə 1595/96‑da tərtib edilmişdir. Bəzi mənbələrdə memarının Davud Ağa olduğu yönündə fikirlər var. Medrese, dövrün bir külliyyə daxilində olmayan müstəqil qurumlarından biridir. 2014‑dən Günümüzə Təhsil və Mədəniyyət Mərkəzi kimi xidmət verən Gazanfer Ağa Medresəsi, Aziz Mahmut Hüdayi vəkfi çərçivəsində Yüksək Təhsil Tələbələrinə yönəlmiş Təhsil və Mədəniyyət xidməti təqdim edir.

Tarixi və xüsusiyyətləri

Müxtəlif dövrlərdə baş verən yanğınlarda böyük zərər görməsinə baxmayaraq dəfələrlə bərpa edilmişdir. Xüsusilə 1782‑ci ildə baş verən yanğında xarab vəziyyətə düşmüş, ardından yenidən təmir edilmişdir. Bəzi tarixlərdəki medrese qeyd siyahılarına baxıldıqda medresenin tutumunun iyirmi beş ilə otuz tələbə arasında dəyişdiyi müşahidə edilir. 1914‑cü il tarixli bir hesabatda medresenin hələ yeni təmir olunmuş on dörd otağının olduğu və otaqların iki nəfər tutduğu yazılmışdır. Bu hesabatdan medresenin 1908‑ci il yanğında zərər gördüyü də anlaşılır. Medresenin Kovacılar Küçəsinə baxan hissəsindən kiçik bir avluya daxil olunur. Avlunun sağ tərəfində isə Gazanfer Ağa‑nın ongen (TDVİA: onikigen) planlı və kubbəli bir türbəsi yerləşir. Avlunun və bulvarın sol küncündə isə bir səbil var. Eyni zamanda avlunun içində ən qədimi 1616‑cı il olmaqla on ədəd qəbirdən ibarət bir həzirə mövcuddur. Ön avludan keçərək gələn medrese hissəsi isə mühüm memari xüsusiyyətlərə malikdir. Bu hissədə dərsliklər sıralanmışdır. Girişin tam qarşısında isə kubbəli kvadrat planlı məscid‑dərsxana yerləşir. Medrese planında on beş hücrə olmasına baxmayaraq vəkfiyyəsində on yeddi hücrə qeyd edilmişdir.

Medrese 1942-ci ildə Atatürk Bulvarının açılması ilə önəmli bir mövqeyə çatmışdır, lakin yanında Bozdoğan Kemeri olduğu üçün rütubətli bir quruluşa da malikdir. Medrese 1943-1944-cü illər arasında bərpa edilərək 1945-ci ildə Bələdiyyə Muzeyinə çevrilmişdir. 1989-cu ildə isə İstanbul Böyükşəhər Karikatura və Mizah Muzeyinə çevrilmişdir.