Gyopáros Cave

Gyopáros-barlang Duna–Ipoly Milli Parkında yerləşən Pilis dağlıq bölgəsində, Nagy-Kevély-də tapılan, kiçik ölçülü, dolomiddən yaranmış mağaradır. Sıx ziyarət edilən, populyar turistik görməli yer. Pilis bölgəsinə aid turist bələdçilərinin bir hissəsində də təsvir olunmuşdur.

Mağaranın yaxınlığında, Nagy-Kevély-nin dik, meşəli hissəsində 2010 baharında – ən azı müvafiq orqanlar tərəfindən müəyyən edilmiş faktlara əsasən – geniş yayılmış bir Macarıstan cinayəti, yəni “rol oyunçusu qətl” baş vermişdir.

Təsvir

Országos Kéktúra-nın mavi şerit işarəli turist yolunun, bu hissəsi Redlinger Adolf út adını daşıyan və əvvəllər Szódás út olaraq bilinən, turist yolunun şərq tərəfində yerləşən, Pilisborosjenő-dən Kevély-nyereg-ə aparan sarı şerit və həmçinin yaşıl şerit işarəli turist yolu da burada keçir. Nagy-Kevély-nin qayalı, uzaqdan da görsənən, dik tərəfinin yanında, səkkiz metr hündürlüyündə bir qayalıq divarın ətəyində açılır. Turist yolundan çıxan cığır ona doğru aparır. Cığırda 25 metr sonra və 12 metr yüksəklik qalxmaqla çatmaq mümkündür. Zirvədən təxminən 400 metr, qərb‑şimal-qərb cənuba yönəldilmişdir. Kevély-nyergi turist evindən təxminən 350 metr məsafədə yerləşir.

Əsas dolomitin kiçiklənməsi nəticəsində, yamac bir çat boyunca yaranmışdır. Qat təbəqəsi boyunca formalaşmışdır. Leél-Őssy Sándor‑a görə, vulkanik fəaliyyət də bu mağaranı yarada bilər. Szenthe István‑a görə, tamamilə vulkanik mənşəlidir. Kiçiklənmə mənşəli olması daha ehtimaldır. Yalnız bir otaqdan ibarətdir, bivak üçün uyğundur. Yerinin səbəbi ilə çox sayda insan ziyarət edir. Küçə geyimində görülə bilər.

Gyopáros-barlang ədəbiyyatında Edelweiss şəlalə mağarası (Kordos 1971), Gyopár-mağara (Dely, Mezei 1974), Gyopáros-mağara (Kordos 1984), Gyopáros mağara (Kordos 1971), Havasi-mağara (Dely, Mezei 1974), Havasi gyopár-mağara (Szablyár, Józsa 1966), Havasi Gyopár-şəlalə mağarası (Kordos 1984), Havasi Gyopár şəlalə mağarası (Kordos 1971), Nagykevélyi-kőfülke (Leél-Őssy 1958), Nagykevélyi kőfülke (Thuróczy 1964), Nagy-Kevélyi-kőfülke (Dénes 1967), Nagy-Kevélyi kőfülke (Kordos 1971), Szódás-mağara (Bertalan 1976) və Szódás mağara (Kordos 1971) adları ilə də tanınır. Son iki ad, altındakı yolun köhnə adı Szódás út olduğu üçün verilmişdir; bu yol, Pilisborosjenőr-dən Kevély-nyergi turistik evinə sodanı daşıyırdı.

Tədqiqat tarixi

Turisták Lapja 1937-ci il nəşrində, Schőnviszky László tərəfindən yazılmış məqalədə, ehtimal ki, bu mağara adı göstərilmədən qeyd olunmuşdur. Qeydə görə, Nagy-Kevélyin cənub tərəfində hələ araşdırılmamış bir mağara var. Venkovits István 1943-cü ildə mağaranı ölçmüş, sonra ölçülərin əsasında mağaranın əsas plan xəritəsini və iki kəsik xəritəsini hazırlamışdır. Xəritələr 1:100 ölçü nisbətində mağaranı göstərir. 1955-ci ildə işıq görən, Pilis yol bələdçisi adlı kitabda, solymári divara aparan yolun yanında kiçik bir mağara olduğu oxunur.

1958-ci il Földrajzi Értesítő-də təxminən 400 metr dəniz səviyyəsindən yuxarıda yerləşən Nagykevélyi-kőfülke‑nin olduğu bildirilir. Kevély‑nyergi turizm evindən Pilisborosjenő‑yə aparan yoldan bir az şimala, 10–13 metr məsafədə, uzaqdan da yaxşı görən qayalıq divarın ətəyində giriş yerləşir. Dolomiddə, meyilli bir tektonik çat boyunca yaranıb. Çox güman ki, dolomiddin güclü parçalanması onu formalaşdırıb, lakin hidrotermal mənşəli olması da mümkündür. Kiçik daş qulağı 2 metr hündürlükdə və təxminən 4 metr diametrdədir. Araşdırmaya əlavə olaraq Kevély‑dağ qrupunu göstərən bir xəritə eskizi əlavə olunmuşdur. Xəritə eskizində Gyopáros‑barlang‑ın coğrafi yerləşməsi görünür. Şəkildə və mətnində 11 nömrəsi ilə mağara işarələnib.

1964-cü ildə nəşr olunan, Az országos kék‑túra útvonala mentén adlı kitabda, Kevély‑nyergə aparan yoldan 10–13 metr yuxarıda, sağda, böyük qayalıq qrupunun altında, qayalıq qrupunun digər tərəfində açılır və çat boyunca, dolomiddə formalaşır. Szabó József Geológiai Technikum Barlangkutató Csoportunun üzvləri 1965-ci ildə orada olmuşlar. Kordos László, Somogyi Miklós və Lechner Ferenc 1967-ci ildə mağaranı ölçmüşlər. Ölçmə itirilmiş nöqtələrlə, poliqon boyunca, asılı kompasla və fokivlə həyata keçirilmişdir. Kordos László 1967-ci ildə, ölçmə məlumatlarından istifadə edərək, mağaranın əsas plan xəritəsini, uzunluq‑kəsik xəritəsini və iki kəsik xəritəsini hazırlamışdır. Xəritələr 1:100 ölçü nisbətində mağaranı göstərir. Boşluq ölçməyə görə 9 metr uzunluqda və 3,2 metr hündürlükdədir. Szabó József Geológiai Technikum Barlangkutató Csoportunun 1967‑ci hesabatında oxunur ki, qrup 1967-ci ildə, poliqon boyunca, asılı kompasla və fokivlə mağaranı ölçmüş, bu da onların iş yerlərindən birindəki kars təbii obyektidir.

1967-ci ildə nəşr olunan, Pilis útikalauz adlı kitabda qeyd olunur ki, kevély-nyergi turist evindən Pilisborosjenő‑yə aparan turist yolundan bir az şimalda, uzaqdan görkəmli dolomit qayalı divarın ətəyində turist yolundan da görünən girişi var. 4 metr uzunluğunda, 2 metr hündürlüyündə və bir yamac yarığı boyunca dolomitin aşınması nəticəsində yaranmışdır. Szpeleológia Barlangkutató Csoport 1969‑cu ildə orada ölçmələr aparmağa başladı. Szpeleológia Barlangkutató Csoport üzvü Wehovszky Erzsébet 1970‑ci il aprelin 5‑də mağarada su təhlili apardı.

Szpeleológia Barlangkutató Csoportun 1970‑ci il hesabatında mağara və tədqiqat tarixçəsi haqqında ətraflı təsvir var. Hesabatda qeyd olunur ki, mağaranın adı Gyopáros barlangdır. Schőnviszky László 1930‑cı illərdə onu Szódás barlang adlandırmışdır, çünki onun altındakı yoldan Pilisborosjenő‑dən szódavizi kevély-nyergi turist evinə daşıyırdılar. Kevély-nyergi turist evini Pilisborosjenő‑lə birləşdirən sarı turist yolu, Szódás út boyunca yerləşən, görkəmli qayalı qrupun yuxarı hissəsində, təxminən 400 metr dəniz səviyyəsindən yuxarıda açılır. Mağara bir otaqdan ibarətdir, 6 metr uzunluğunda, 4‑6 metr enində və 1,5‑2,3 metr hündürlüyündə. Mağaranın sol tərəfində kiçik bir gömbüstü giriş var.