Kevély-nyergi Cave

Kevély-nyergi-rókalyuk Macarıstanın xüsusi qorunan mağaraları arasında yer alır. Dunai‑Ipoly Milli Parkında yerləşən Pilis dağlıq bölgəsində yerləşir. Turist bələdçilərində də tanınır.

Təsvir

Kevély-nyergi turist evinin yerindən DK‑yə təxminən 140 m məsafədə mağaranın üç girişi yerləşir. Milli Mavi Yolu (Országos Kéktúra) mavi şerit işarəli turist yolunun (bu hissəsi Redlinger Adolf yolu adını daşıyır və əvvəllər Szódás yolu idi) yaxınlığında mağara girişləri yerləşir. Girişlər turist yolundan aşağı, təxminən 8 m məsafədədir. Turist evinin tərəfinə doğru işarələnmiş yoldan gedərkən, yoldan sola boşluqlar var. Pilisborosjenőr‑dən Kevély-nyereg‑ə aparan sarı şerit və həmçinin yaşıl şerit işarəli turist yolu da burada keçir.

Böyük Kevély‑nin dik, qayalı və çalılıqlı dağ yamacında, qayalıq dırmaşma sahəsində mağara açılır. Üç təbii və qeyri‑nizamlı formalı girişdən biri yuxarıda bağlanmışdır, bu giriş şaquli ox istiqamətində idi. Şaquli ox istiqamətindəki giriş 2,7 m enində və 1,4 m hündürlüyündədir. Üfüqi ox istiqamətindəki giriş 1 m enində və 90 sm hündürlüyündədir. Girişlərin yaxınlığında çoxlu zibillər və tikinti tullantıları var.

Tək mərtəbəli, budaqlanan və tükənən keçid mağarası. Su mənşəli, aktiv olmayan. Karst su səviyyəsi altında həllolma ilə yuxarı triass, ağ kalkerli, doldurulmuş, qalın təbəqəli, dachstein tipli kireçdaşı və dolomiddə yaranmışdır. İçində sferoidlər, konuslar, dağ südü, damcı daşları, kondens şərbət daşları, həll olunmuş damcı daşları və kiçik damcı daşları formalaşmışdır. Mağaranın üfüqi uzanması 15 m‑dir. Mağara gedişi əsas avadanlıqla və icazəsiz bağlanmamış mağara kimi görülə bilər. Orada tülkü yaşayır.

1974-cü ildə Kevély-nyergi-rókalyuk adlandırılan mağara ədəbiyyatda ilk dəfə bu adla qeyd olunmuşdur. Mağara ədəbiyyatda Kevélynyeregi rókalyuk (Thuróczy 1964), Kevély-nyergi-barlang (Kovács, Kovács 2003), Kevély-nyergi barlang (Kordos 1984), Kevélynyergi barlang (Bertalan 1976), Kevélynyergi-rókalyuk (Leél-Őssy 1958), Kevélynyergi rókalyuk (Kordos 1970), Róka-lyuk (Dely, Mezei 1974), Rókalyuk (Józsa 1967), Turistaházi-barlang (Kordos 1984), Turistaházi barlang (Thuróczy 1964) və Túristaházi-barlang (Leél-Őssy 1958) adları ilə də rast gəlinir.

Tədqiqat tarixi

1920-ci ildə Barcza Imre və Thirring Gusztáv tərəfindən yazılmış səyahət bələdçisində qeyd olunur ki, Pilisborosjenő və Csobánka arasındakı yoldan Kevély-nyeregin dik yanındakı çəmənlikdə dırmaşaraq, onurğa sütununa çox yaxın bir neçə girişi olan mağara mövcuddur. 1924-cü ildə nəşr olunan “Budapest Duna-yanı sahilinin ətrafı” adlı nəşrdə 1920-ci ildə dərc edilmiş kitabın Kevély-nyergi-rókalyukdan bəhs edən hissəsi təkrarlanır.

Szpeleológia Barlangkutató Csoportun 1970-ci il işinə dair əlyazmaya görə, Schőnviszky László tərəfindən yazılmış, 1937-ci ildə dərc edilmiş araşdırmanın 151-ci səhifəsində Kevély-nyergi-rókalyuk qeyd olunmuşdur, lakin Schőnviszky László (151-ci səhifədə) ehtimal ki, Gyopáros mağarasına işarə edir. 151-ci səhifədə oxunur ki, Nagy-Kevély D-i tərəfində araşdırma gözləyən kiçik bir boşluq var. 1943-cü ildə Venkovits István Kevély-nyergi-rókalyuku ölçmüş, sonra ölçmədən istifadə edərək mağaranın 1:50 ölçülü əsas plan xəritəsini və 13 kəsik xəritəsini hazırlamışdır. Mağara ölçməyə görə 26 m uzunluğunda və təxminən 4 m dərinliyindədir.

Leél-Őssy Sándor tərəfindən yazılmış, 1958-ci ildə nəşr olunan tədqiqatda Turistaházi mağarası (Kevélynyergi-rókalyuk) təxminən 400 m hündürlükdə yerləşdiyi qeyd edilir. Çox girişli kiçik mağaranın çox çətin keçilə bilən, dar, alçaq və bir neçə yerdə budaqlanan keçidləri var. Mağara Dachsteini kireçdağında yaranmışdır. Çox güman ki, termal su mənşəlidir, çünki içində gömbəliklər və aragonit kristalları var, lakin bu kristalların böyük bir hissəsi məhv olmuşdur. Tədqiqatın əlavə olaraq Kevély dağ qrupunu göstərən bir xəritə eskizi əlavə olunmuşdur. Xəritə eskizində Kevély-nyergi-rókalyukun coğrafi mövqeyi görünür. Şəkildə və mətnində mağara 13 nömrəsi ilə işarələnmişdir.

1964-cü ildə nəşr olunan, Az ölkə mavi tur yolu boyunca adlı kitabda Kevély dağ qrupunda Turistaházi mağarası (Kevélynyeregi rókalyuk) olduğu, bunun çox girişli və çətin keçilə bilən olduğu bildirilir. 1965-ci ildə Szabó József Geoloji Texnikum Mağara Tədqiqat Qrupu üçün Kevély-nyereg araşdırma sahəsi olmuşdur və həmin ildə qrup üzvləri kevély-nyergi rókalyukları gəzmişlər.

1967-ci ildə nəşr olunan, Pilis útikalauz adlı kitabda mağara qısa şəkildə, mağara adı olmadan təsvir edilir. Təsvirdə oxunur ki, Kevély-nyergi turist evindən bir neçə metr məsafədə, DK-yə, dik, qayalı və çəmənli dağ yamacında bir neçə metr uzunluğunda, çoxgirişli kiçik mağara var. 1967-ci ildə Szabó József Geológiai Technikum Barlangkutató Csoportun üç üzvü, Kordos László, Lechner Ferenc və Somogyi Miklós, mağaranı itirilmiş nöqtələrlə, freibergi asılı kompasla, fokivlə ölçmüş, həmçinin ölçmələr əsasında Kordos László mağaranın plan xəritəsini hazırlayıb çəkmiş, bu xəritə 1:100 ölçü nisbətində mağaranı göstərir. Ölçmələrə görə mağara 42 m uzunluğunda və 6 m dərinliyindədir. Szabó József Geológiai Technikum Barlangkutató Csoportun 1967-ci il hesabatına görə qrup 1967-ci ildə poliqon boyunca, asılı kompasla və fokivlə mağaranı ölçmüş, bu da onların iş yerlərindən birində yerləşən karstr obyektidir.

5 aprel 1970-ci ildə Wehovszky Erzsébet mağaranın damcı sularını araşdırdı. 10 may 1970-ci ildə mağarada səkkiz kiçik yarasa və bir adi yarasa müşahidə edildi. Szpeleológia Barlangkutató Csoportun 1970-ci il hesabatında mağara və tədqiqat tarixçəsi haqqında ətraflı təsvir var. Hesabatda oxunur ki, onun haqqında zəif keyfiyyətli, qara-ağ fotoşəkil çəkilmiş, mağarada asılı damcı daşları və kiçik, ağ aragonit yumruları, daş çatlaqlarında limonit və kalcit müşahidə olunur, həmçinin 1967-ci ildə hazırlanmış uzunluq-kəsik mağara xəritələri və kəsiklər də hazırlanmışdır.