Haji Badal Mosque

Hacı Bədəl məscidi (Azerbaijani: Hacı Bədəl; Arabic: مسجد حاجي بادال (باسكال)) Azərbaycan Respublikasında “Basqal” Dövlət Tarixi-Mədəniyyət Qoruğu daxilində yerləşən məscid və tarixi memarlıq abidəsidir. 1854-cü ildə tamamlanan məscid 2 avqust 2001-ci il tarixli Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 132‑cı qərarı ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələri siyahısına daxil edilmişdir.

Tarix

Hacı Bədəl məscidi 1854-cü ildə Basqal yaşayış məntəqəsinin Demirçibazar məhəlləsində tikilmişdir. Məscid Hacı Bədəl Məşədi ağanın oğlunun sifarişinə görə inşa olunmuşdur. Basqalın Qoşabulaq məhəlləsindən olan Hacı Bədəl, məscidi qızı Sitarə adına həsr etmişdir. Tikinti işlərini Allahi və Məşədi Səttar adlı ustalar nəzarət etmişdir.

Məscidin həyətində Seyid Ümbülbanuya aid məzar da yerləşir; o, İmam Cəfər əl‑Sadiqin (ə.s.) nəslindən gəlir. Məzarın girişindəki yazıya görə Seyid Ümbülbanu 1855‑dən 1898‑ə qədər yaşamış və məzarın içində dəfn olunmuşdur.

Azərbaycanda Sovet işğalından sonra dinə qarşı mübarizə rəsmi olaraq 1928-ci ildə başladı. Həmin ilin dekabrında Azərbaycan Kommunist Partiyasının Mərkəzi Komitəsi bir çox məscidi, kilsəni və sinaqoqu təhsil məqsədləri üçün klubların balansına köçürdü. 1917-ci ildə Azərbaycanda 3 000 məscid olduğu halda, bu rəqəm 1927-ci ildə 1 700‑ə, 1928-ci ildə 1 369‑a və 1933-cü ildə yalnız 17‑yə düşdü. Hacı Badal məscidi də bu dövrdə ibadət üçün bağlandı. İlkin olaraq binaya toxuculuq toxumaları quraşdırıldı və o, ipək emalı atelyesi kimi fəaliyyət göstərdi. II Dünya Müharibəsindən sonra bina Kənd Tüketici Cəmiyyəti anbarı kimi istifadə edildi. 1985-ci ildə məscidə geniş təmir işləri aparıldı. Çürük tavan, məscid döşəməsi və həyətin daş örtüyü yeniləndi. 1989-cu ildə məscidi də əhatə edən ərazidə “Basqal” Dövlət Tarixi‑Mədəniyyət Qoruğu yaradıldı.

1991-ci ildə Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra məscid ibadət üçün yenidən açıldı. 2 avqust 2001-ci il tarixli Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 132‑cı qərarı ilə məscid yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix‑mədəni abidələr siyahısına daxil edildi.

Memarlıq

Məscidin tavanı ağacdan, döşəməsi daşdan hazırlanıb. Dam dəmir təbəqələrlə örtülüb. Məscidin içində iki bucaqlı və altı düzbucaqlı pəncərə var. Namaz salonu iki hissəyə bölünüb, biri qadınlar, biri kişilər üçündür. Qadınlar bölməsi əsas salonun ağac balkonunda yerləşir. Namaz salonu 200 nəfəri qəbul edə bilər. Xütbə kürsüsü ağacdan hazırlanıb. Mihrab Basqal xətkeşləri tərəfindən müxtəlif naxışlarla bəzədilib. Mihrabda həmçinin “Ali” adı ərəb dilində bir neçə dəfə dovşan fiquru üzərində yazılıb. Bu yazı, güzgü effekti ilə “Muhammad” adını təşkil edir. Məsciddə bir göyərçin və bir minarə var. Göyərçinin hündürlüyü 4 m (13 ft).