Sheikh Mohammad mosque

Şeyx Məhəmməd Məscidi (Azərbaycan dili: Şeyx Məhəmməd Məscidi), keçmiş məscid və tarixi memarlıq abidəsi, Azərbaycan Respublikasının İsmayıllı rayonunda Basqal Dövlət Tarixi-Mədəniyyət Qoruğunda yerləşir. 1531-ci ildə tamamlanmışdır, keçmiş məscid qismən bərpa edilmişdir.

Haqqında

Şeyx Məhəmməd Məscidi 1531-ci ildə Sufi Dərviş Əlinin oğlu Pir Məhəmmədin əmri ilə tikilmişdir. Məscid Basqalın Kələküçə məhəlləsində yerləşir. Məscidin həyətində madrasa fəaliyyət göstərirdi.

Azərbaycanın Sovet işğalı sonrası, 1928-ci ildə dinə qarşı rəsmi kampaniya başladı. Həmin ilin dekabrında Azərbaycan Kommunist Partiyasının Mərkəzi Komitəsi bir çox məscidi, kilsəni və sinaqoqu təhsil məqsədləri üçün klubların balansına keçirdi. 1917-ci ildə Azərbaycanda 3 000 məscid olduğu halda, bu rəqəm 1927-ci ildə 1 700‑ə, 1928-ci ildə 1 369‑a və 1933-cü ildə 17‑yə düşdü.

Şeyx Məhəmməd Məscidi bu dövrdə ibadət üçün bağlandı. Məscidin həyətində təxminən iyirmi daş yazı məhv edildi və ikiz minarələr söküldü. Məscid binası klub kimi istifadə edildi. 1975-ci ildə bina qısa qığılcım səbəbindən yaranan yanğınla tamamilə məhv edildi.

1980-ci illərdə yerli əhali məscid üzərində bərpa işləri həyata keçirdi. Bu işlər zamanı məscidin yanına əkilmiş Pir Çinar haqqında bir yazı aşkar edildi. Yazıda Pir Çinarın 1568-ci ildə Şeyx Safayi tərəfindən əkildiyi qeyd olunmuşdur. 1989-cu ildə məscidi də əhatə edən ərazidə Basqal Dövlət Tarixi-Mədəniyyət Qoruğu yaradıldı.

Arxeoloji qazıntılar

2019-cu ildə Azərbaycan Respublikası Dövlət Turizm Agentliyinin istəyi ilə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Arxeologiya və Etnografiya İnstitutundan, Prof. Dr. Qafar Cəbiyev rəhbərliyində bir ekspedisiyanın Şeyx Məhəmməd Məscidinin içi və həyətində arxeoloji tədqiqatlar aparıldı. Keçmiş məscidin daxilində Şirvanşahlar dövrünün İslam memarlığı stilində kiçik, kvadrat formalı məscid qalıqları aşkar edildi. Qazıntılar zamanı bir neçə yazı da tapıldı.