Haji Sultan Ali Mosque

Hacı Sultanəli Məscidi (Azərbaycan dili: Hacı Sultanəli Məscidi; Ərəb dili: مسجد الحاج سلطان علي) bir məscid və tarixi memarlıq abidəsidir, Bakı, Azərbaycan şəhərində yerləşir.

1910-cu ildə tamamlanan məscid, 2 avqust 2001-ci il tarixli Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 132 saylı qərarı ilə daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələri siyahısına milli əhəmiyyətli abidə kimi daxil edilmişdir.

Tarix

Zivar bay Ahmadbayov tərəfindən layihələndirilən Hacı Sultanəli Məscidi, milyoner Hacı Sultanəlinin konsepsiyasıdır və 1904‑1910-cu illər arasında tikilmişdir. Məscid Nizami metro stansiyasına uzaq deyil.

Türk əsgərinin qəbrı

Minarənin tikintisi zamanı aparılan qazıntı işləri zamanı Qafqaz İslam Ordusundan olan Ahmad adlı bir əsgərin qəbrinin təməlinin altında aşkar edildiyi bildirildi. Əsgərin 1918-ci ildə erməni Daşnakları ilə döyüşdə "Karamelni" adlı bölgədə öldüyü düşünülür. Tikinti prosesi zamanı vəfat etmiş şəxsin qalıqları toplanaraq minarənin əsasına yenidən dəfn edilmiş və onun şərəfinə bir xatirə lövhəsi qoyulmuşdur.

Sovet işğalı

Sovet işğalından sonra 1928-ci ildə dinə qarşı rəsmi bir kampaniya başladı. Həmin ilin dekabr ayında Azərbaycan Kommunist Partiyasının Mərkəzi Komitəsi bir çox məscidi, kilsəni və sinaqoqu klublara təhsil məqsədləri üçün təhvil verdi. 1917-ci ildə Azərbaycanda 3 000 məscid olduğu halda, bu rəqəm 1927-ci ildə 1 700‑ə, 1933-cü ildə isə yalnız 17‑yə düşdü. Hacı Sultanəli Məscidi bu dövrdə ibadət üçün bağlandı. Müəyyən bir müddət ərzində bina Xüsusi Elmi İstehsal Atelyesi tərəfindən istifadə edildi. Birinci mərtəbədə istehsal atelyesi, ikinci mərtəbədə isə Elmi Dizayn Bürosu yerləşirdi. Sovet dövründə məscid "Azkonsert" tərəfindən də istifadə olunurdu. Lakin, istifadəsinə baxmayaraq, məscidin görünüşü və daxili hissəsi zədələnməmişdir.

Müstəqillikdən sonra

Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra məscid ibadət üçün möminlərə qaytarıldı. 2000-ci ilin aprelində məsciddə təmir və bərpa işləri başladı. Bərpa işləri 2001-ci ilin oktyabrında tamamlandı və məscid yenidən açıldı. Bərpa zamanı birinci mərtəbəyə sonradan əlavə edilmiş otaq bölmələri çıxarıldı, pilastrların, kornizlərin, mihrabın və digər elementlərin səthləri təmizləndi. Sonradan quraşdırılmış mezzaninin də sökülməsi həyata keçirildi. Kərpic döşəmə, qapılar və pəncərələr doldurulmuşluqdan və rəngdən təmizlənərək bərpa edildi. İkinci mərtəbəyə aparan pilləkən daxili məkanla uyğunlaşdırmaq üçün yenidən quruldu, ağac əlavələr çıxarıldı və döşəmə daşla örtüldü. İkinci mərtəbədə sonradan əlavə edilmiş divarlar dağıdıldı və gips və ya gips betonundan hazırlanmış bölmələrlə əvəz olundu. Bina şimal fasadı metal tor şəbəkəsi çərçivəsi üzərində daşla örtüldü.

Məscid 2 avqust 2001-ci il tarixli Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 132 saylı qərarı ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələri siyahısına daxil edildi.

Memarlıq

Məscid iki mərtəbəlidir. Üst mərtəbə qadınlar üçün, aşağı mərtəbə isə kişilər üçün nəzərdə tutulmuşdur. Məscidin planı kvadrat şəklindədir. Məscidin hündürlüyü 23 m (75 ft), minarəsi isə 35 m (115 ft) dir. İlk əvvəl məsciddə minarə yox idi, lakin mövcud minarə 1995‑1996-cı illərdə tikilmişdir. Kubbe göy rəngindədir və 12 pəncərə ilə təchiz olunmuşdur. Məscidin daxili hissəsi 12 sütun və arxadan ibarətdir.