Hosszúerdő-hegyi Cave

Hosszúerdő-hegyi-sziklaüreg Duna–Ipoly Milli Parkında yerləşən Budai Təbiət Qoruma Sahəsində, Budai dağlarında yerləşən bir mağaradır.

Təsvir

Remeteszőlős kənarında, Hosszúerdő dağıda, xüsusi qorunan ərazidə yerləşir mağara. Hosszúerdő-hegyi-sziklaüreg Budapeşt-Máriaremete (Budapeşt II. rayon) kənarında yüksələn Hosszúerdő dağı DNy-i tərəfdə yerləşən, artıq işlədilməyən iki daş mədənindən qərbində yerləşir.

Su mənşəli akna mağarası. Asanlıqla çatdırıla bilən, çətin, mağara keçidi əsas avadanlıqla keçilə bilən mağaranın ziyarəti üçün icazə tələb olunmur.

Tədqiqat tarixi

Takácsné Bolner Katalin (mağara elmi bölməsi) 1985-ci ildə Hosszúerdő-hegyi-sziklaüreg (4750-ci mağara katastr sahəsi) uzunkəsik xəritəsini və kəsik xəritəsini hazırladı. Xəritəyə görə mağara 5,2 m uzunluqda, 1,7 m hündürlükdə və 2,7 m dərinlikdədir. Xəritə planında Şərq yönü işarələnib. Uzunkəsik xəritədə mağarada kəsikin yerləşməsi göstərilib. Kovács Richárd 2002-ci ildə 1985-ci ildə çəkilmiş iki xəritəni rəqəmsallaşdırdı.

Anubisz Barlangkutató Bölməsi 2003-cü il hesabatında belə yazılıb ki, Budai dağlarında, Nagykovácsi kənar ərazisində, Hosszúerdő dağıda, 65-1412 nömrəli yüksəklik nöqtəsindən ENy-ə, 190 m məsafədə yerləşən köhnə daş çıxarma divarında, rácskai daş çıxarma məntəqəsindən ENy-ə, 140 m məsafədə Hosszúerdő dağı mağarası açılır, bu, bir hövzəli mənşəli, doldurulmuş akna mağarasıdır. 2003-cü ilin yanvarında, bir sahə gəzintisi zamanı birlik Hosszúerdő dağı ENy tərəfdəki, işlənməmiş daş çıxarma divarında tipik hövzəli yaranışlı, 1–1,5 m diametrli, 5 m dərin akna mağarası tapdı. Mümkündür ki, mağara Budai dağları mağaralarını ehtiva edən mağara kataloqunda qeyd olunub, lakin bölmə üzvləri mağara kataloq nömrəsini əldə edə bilmədilər. Mağara girişində temperatur fərqindən yaranan intensiv buxarlanma görünürdü.

Aknada eniş edərək, keçiddən 3 m aşağıda, noxud daşlı tipli aragonit yan divarın bir hissəsini qalın şəkildə örtür, bəzən isə sonradan əmələ gəlmiş, 5–6 sm uzunluğunda damcı daşlar müşahidə olunur. Mağaranın son nöqtəsini təşkil edən, boş quruluşa malik, ehtimal ki, mədənçilik zamanı yıxılmış daş qırıntısının yuxarı, 50–60 sm hissəsini araşdırarkən çoxlu montmilch təbəqələri aşkar edilib. Aknanın son divarında Rácskai-mağarasından tanınan incə quruluşa malik, təbəqəli kalcit təbəqəsi görünürdü. Montmilch və təbəqəli kalcit təbəqələrinin mövcudluğu, həmçinin intensiv buxarlanma əsasında, mağara keçidindəki daş qırıntısının çıxarılması ilə Hosszúerdő-dağının altında yerləşən, suyun əmələ gətirdiyi mağara sisteminə yolun açılması mümkündür. Çıxarılan, əsasən daş qırıntısından ibarət doldurmanı mədən sahəsində, mənzərə ilə uyğun şəkildə yerləşdirəcəklər. Hesabatın əlavə hissəsində mağaranın coğrafi mövqeyini göstərən bir xəritə parçası əlavə olunmuşdur. Hesabata 5 m dərinlikdəki mağaranın uzunluq kəsiyi xəritəsi daxil edilib.

Hesabatın digər hissəsində oxunur ki, şöbə 2003 may ayında mağaranı araşdırmağa başlamışdır. Araşdırma işini çətinləşdirən, mağara boşluğunun çöküşü zamanı keçidə çoxlu, 4–500 kq çəkiyə malik daş blokların düşməsi olmuşdur. Bunları kiçik hissələrə parçalayaraq xarici səthə çıxara bilmişlər. 7 m dərinlikdə (bu dərinliyi torpaq səviyyəsi aşağı salmaqla əldə etmişlər) onların doldurduğu doldurmanın içindəki çoxlu (təbəqəli) kalcitın ətrafdakı daş qırıntıları ilə çox sıx cementləşdiyini müşahidə etmişlər. Tədqiqat dəryasının yan divarının toxunulmamış doldurmasında yerləşən təbəqəli kalcitların yerləşməsi, kalcitların boş, sərbəst yığılan çökək bloklar arasında meydana gəldiyini göstərir. Bu müşahidə isə, keçidi dolduran materialın mağaraya mağara açıldıqdan sonra daxil olduğu fikrinə ziddir.

8 m dərinliyə enərək keçiddəki qırıntılar boşalmaya başladı və böyük bir daş blokunun çıxarılmasından sonra açılmış keçiddə yerləşdi. Kəsilmə ətrafı təmizləndi, sonra açılmış keçiddə enildi. Mağara bir boru şəklində, 50×70 sm diametrli, demək olar ki, şaquli keçid kimi davam edirdi, lakin 1,5 m aşağıda yerləşən dar bir yerdə 8–10 kq-lıq daş blok yolu bağlayırdı. Daş və şüşə daş divar arasında keçilə bilən (sürünə bilən) ölçüdə bir keçid olduğu üçün, daş blokunu çıxarmağa qərar verdilər. Keçiddə az yer olduğu üçün daşın yanına əyilərək çata bilmədilər. Buna görə klassik üsulla (ip ayağa bağlayaraq, sonra baş aşağı enərək) daşı çıxarmağa çalışdılar. Yanlış qüvvə tətbiqi səbəbindən bu metod nəticə vermədi. Sonra ipdə baş aşağı asılıb daşı qaldırdılar, sonra da çubuqla keçiddən çıxardılar.

Lakin bu, çox da irəliləyiş gətirmədi, çünki dar yerdən sonra keçid yalnız 2 m şaquli şəkildə aşağıya davam etdi, sonra 30–40 sm-lik bir qaynaq borusuna daraldı. Keçidin son nöqtəsinin tam kəsiyini incə taneli, quru qırıntılar doldurdu. Mağaranın daha da araşdırılması dərin mədən texnologiyası olmadan ümidverici deyildi. Qrup Hosszúerdő-hegy qayalıq boşluğunun tədqiqatını bitirməyə qərar verdi. Əl yazısının bu hissəsinə mağaranın 10 m dərinliyə qədər göstərən bir uzunluq kəsiti xəritəsi əlavə edildi.

Kovács Richárd (Ariadne Karszt- és Barlangkutató Egyesület) 2004-cü ilin yanvarın 30‑da Hosszúerdő-hegyi-sziklaüreg (4750‑ci barlangkataszteri sahə, Nagykovácsi) uzun kəsik xəritəsini və en kəsik xəritəsini tərtib etmişdir. Xəritələrin hazırlanması üçün mağara Kovács Jenő (Ariadne KBE) tərəfindən ölçülmüşdür. Xəritəyə görə mağara 16 m uzunluğunda, 12,5 m dərinliyində və 2 m hündürlüyündədir. Xəritə planında şərq‑şimal (É-i) istiqaməti işarələnmişdir. Uzun kəsik xəritəsində mağarada en kəsikin yerləşməsi göstərilir.