Kaman-Kalehöyük

Kaman-Kalehöyük, Türkiyənin Kırşehir vilayətində, Ankara şəhərinin cənub‑şərqindən təxminən 100 km, Kaman şəhərinin mərkəzindən 6 km şərqdə yerləşən çoxmərhələli arxeoloji sahədir. Bu, bronz dövrü, dəmir dövrü və Osmanlı dövrlərində məskunlaşmış tell və ya höyükdir. Höyüyə qazıntılar 1986-cı ildən etibarən Yaponiyanın Orta Şərq Mədəniyyət Mərkəzi və Yapon Anatoliya Arxeologiya İnstitutu adından Sachihiro Omura rəhbərliyində aparılmışdır. Hatti, hiti başkəndi Hattusa‑ya məsafə təxminən 100 km‑dir.

Tarix

Aşağıdakı mətn Omura 2011, s. 1099–1100‑dən uyğunlaşdırılmışdır.

Yapon arxeoloqlarına görə: “II minillik B.C.‑yə aid səviyyələrdə, Assuriya Koloniya Dövrü, Köhnə Hiti Krallığı və Hiti İmperiyası Dövründən ibarət mədəni səviyyələrin ardıcıllığı aydın şəkildə görülür.”

Bronz dövrü

Erkən Bronzun son mərhələsindən, Orta Bronz (Assuriya Ticarət Koloniyaları) və Gecə Bronz (Hiti dövrü) qədər məskunlaşma.

Orta Bronz

III: EB IV‑dən davam. Glinçlərdə təxminən 1970 B.C.‑yə qədər mineralların çoxluğu var idi, Assuriya tacirləri yeni texnikalar gətirdikdə.

III: Assuriya dövrü

III: Hiti dövrü

IIIc 20‑ci ~ 17‑ci əsr BC Assuriya koloniyaları

2005-ci ildə Hideo Akanuma tərəfindən 1994‑də Kaman-Kalehöyük‑də tapılan dəmir parçalarının metallurgik təhlili və təxminən 1800 B.C.‑yə aid olması nəticəsində bu parçaların bir hissəsinin karbon poladdan ibarət olduğu aşkar edilmişdir; bunlar hazırda dünyanın ən qədim polad istehsalı sübutu kimi tanınır. Bu, 2023‑cü il araşdırmasında da təsdiq edilmiş, həmçinin bu dəmir və polad əşyaların karbon tərkibinin nisbətən dəyişkən olduğu müəyyən edilmişdir. Müəlliflərə görə, bu, erkən metallurqistlərin davamlı təcrübə apardığını göstərir və “dəmir əridilməyə yönəlmiş erkən cəhdlərin çeşidini” nümayiş etdirir.

Gecə Bronz

IIIb 17‑ci ~ 15‑ci əsr BC Köhnə Hatti İmperiyası

IIIa 15-ci ~ 12-ci əsr BC Hitit imperiyası

Kaman’da dünyanın ən qədim şüşələrindən bəziləri tapılmışdır. Bu şüşə təxminən 3600 il köhnədir [1600 BC].

Dəmir dövrü

Sonra, Hitit İmperiyasının çökməsindən sonra 12-ci əsrdən etibarən Anadoluda “Qaranlıq dövr”ün baş verdiyi, bu dövrdə əhəmiyyətli mədəni inkişafların olmadığı ümumiyyətlə qəbul edilir. Beləliklə, bu dövrün 8-ci əsrə qədər davam etdiyi düşünülür. Ancaq Kaman-Kalehöyükdə Stratum IId qazıntıları, bu dövrün (Erkən Dəmir Dövrü) erkən hissəsinə aid olan, həyatın və mədəni inkişafların bu sahədə davam etdiyini göstərdi.

550 BC-də Kırşehir və onun bölgəsi, bütün Anadolu ilə birlikdə, Fars hakimiyyəti altına keçdi. Bu dövrə aid əhəmiyyətli məskunlaşma qalıqları və tapıntılar Kırşehirdə tapılmasa da, Kaman Kale Höyük qazıntılarında Fars dövrünə aid möhürlər tapıldı. Mənbələrdən burada qədim zamanlarda Zama adlı bir məskunlaşmanın olduğu öyrənilir. 333 BC‑də qurulan Kapadokya Krallığı dövründə Kırşehir və onun bölgəsi hakimiyyətin olmaması səbəbilə böyük təzyiqə məruz qaldı. 18 AD‑də Roma İmparatoru Tiberius Kapadokyanı rəsmi olaraq Roma‑ya əlavə edərək dövlət halına gətirdi. Roma dövründə Kırşehir bölgəsi həm xristianlıq, həm də paganizm sahəsində sürətlə yayıldı. Kaman bölgəsində Bizans dövrünə aid binaların qalıqları və Ömerhacılı Qalası qalıntıları mövcuddur. Bu, bölgədə Bizans məskunlaşmasının olduğunu göstərir.

II: Dəmir dövrü məskunlaşma tapıntıları: Fibulalar və ox ucları, bəzi Scythian üslubunda. Heyvan sümüklərindən hazırlanmış dekorativ lövhələr, boyalı keramika. Bundan əlavə, Frig, Ahamənid və ehtimal ki, bir Elam möhür möhürü tapıldı.

IIa1–2 Helenistik dövr (Böyük Aleksandr və sonrakılar)

IIa3–5 Gecə Dəmir Dövrü (Lid, Ahamənid)

IIa6–IIc1 Orta Dəmir Dövrü (Frig hakimiyyəti)

IIc2–3 Orta Dəmir Dövrü (Alişar IV)

IId1–3 Erkən Dəmir Dövrü (Qaranlıq Dövr )

Orta əsrlər

I: Orta əsrlər (tapıntılar: saç broşları, 1 keramika qab, sırğalar və barmaq üzüyü, daş lampa, sikkələr və s.)

Ia Osmanlı dövrü

Ib Bizans dövrü

Buklukale

Büklükale məkanı Kaman-Kalehöyük‑dən təxminən 50 km şimal‑qərbdə yerləşir. Sahəsi 32 hektardır və ilkin olaraq Erkən Bürünc Dövründə məskunlaşmışdır. Gecə Bürünc Dövründə Hatti İmparatorluğunun bir hissəsi olmuşdur. Buklukale‑nin arxeoloji tarixi Kaman‑la oxşardır.

Büklükale‑nin yerləşməsi əhəmiyyətlidir, çünki o, Kızılırmak çayının ən dar nöqtəsindəki qərb sahilində yerləşir və əsrlər boyunca mühüm keçid nöqtəsi kimi xidmət etmişdir.

Kaman Kalehöyük Arxeoloji Muzeyi

Kaman Kalehöyük Arxeoloji Muzeyi, Yapon Hökuməti tərəfindən “Mədəni İrsin Qorunması Layihəsi” çərçivəsində qrant olaraq hazırlanmış və 2010‑da açılmışdır. Ümumi sahəsi 1 500 kvadrat metrdir, bunun 830 kvadrat metri açıq, 470 kvadrat metri isə örtülü hissəsidir. Məkanın təxminən 2 km cənubunda yerləşir.

Muzeydə sərgi salonları, kinovizyon küncü, kitabxana, laboratoriya, kafe, anbarlar və araşdırma, fotoqrafiya və bərpa işlərinə imkan verən texniki bölmələr mövcuddur.

Landşaft tərtibatı qazılmış höyük üslubunda hazırlanıb. Beləliklə, ziyarətçilərə qazıntılar zamanı aşkar edilən tapıntıları və qazıntı metodlarını və işlərini görmək imkanı verildi. Həmçinin, Yaponiyadan kənarda ən böyük botanika bağı "Yapon bağçası" üslubunda tikilib. Muzey 2011-ci ildə “Ən yaxşı yaşıl muzey” mükafatını qazanıb və 2012-ci ildə Avropada İlin Muzeyi üçün namizəd göstərilib.