Kő-hegyi Passage

Kő-hegyi-átjáró Duna–Ipoly Milli Parkında Pomázda, Kő-hegy dağında yerləşən bir mağaradır. İki girişli keçid mağarası.

Təsvir

Pomázın kənar ərazisində, Kő-hegyin şimal‑şərq tərəfində yerləşən qayalıq divarın ətəyində, çalılıqda mağaranın hər iki girişi mövcuddur. Aşağı giriş təbii, üçbucaq formalı, yüksələn ox istiqamətində, 0,8 m enində və 1 m hündürlüyündədir. Yuxarı giriş təbii, üçbucaq formalı, eniş ox istiqamətində, 1,5 m enində və 1,5 m hündürlüyündədir. Kő-hegyi‑barlağından K‑yə təxminən 30–35 m məsafədə Kő-hegyi‑átjáró yerləşir.

3,7 m uzunluğundakı Kő-hegyi‑átjárı miosen andezit‑glomerlatında donma‑çöküntüsü və aşınma nəticəsində yaranıb. Keçid formalı mağaranın döşəməsi yüksələn və üfüqi, tipik kesit növləri isə üçbucaq və dairəvi kesitdir. Döşəməsini böyük miqdarda humus, torpaq və daş qırıntıları örtür. Mağarada örümcek, həşərat və tullantılar mövcuddur. Lisenziyasız gəzilə bilən mağara. Yalnız əsas keçiddən çıxan boru keçidinin detallı incələnməsi üçün işıq istifadə olunmalıdır.

Mağara ədəbiyyatda Kő-hegyi-átjáróbarlang (Eszterhás 1997) və Kőhegyi-átjáró-barlang (Ézsiás 1993) adları ilə də rast gəlinir. 1993‑də ədəbiyyatda ilk dəfə Kő-hegyi-átjáró adı ilə qeyd olunmuşdur.

Tədqiqat tarixi

1971-ci il Karszt és Barlangban jurnalında Boros Ádám tərəfindən yazılmış məqalədə, kalker‑ və dolomit mağaralarından başqa, bitkilərin digər boşluqlarda da olduğu qeyd edilir. Macarıstanda buna çox az nümunə var. Pomázda yerləşən Kő-hegy qayaları arasında andezitdən ibarət mağara‑bənzər bir qayalıq qapı var, burada Macarıstanın Orta Dağlıq bölgəsində nadir olan, kalsiumdan uzaq, daha çox meşəlik ərazilərdə rast gəlinən Aulacomnium androgynum adlı bir liken mövcuddur. Bu liken, günəş işığına məruz qalan şimal‑şərq qayalıqlarında, dağın səthində, bu mağara‑bənzər formadan başqa yaşaya bilməz. 1984-cü ildə nəşr olunan “Magyarország barlangjai” kitabında, Pomázda Kő-hegy qayaları arasında yerləşən qayalıq qapının andezit blokunda Aulacomnium androgynum adlı nadir, kalsiumdan uzaq bir likenin yetişdiyi bildirilir.

Troglonauta Barlangkutató Qrupu 1993-cü il hesabatında Kőhegyi-átjáró-barlangın Kő-hegyi-barlangtól K-ə təxminən 30 m məsafədə, təxminən eyni yüksəklikdə yerləşdiyi qeyd olunur. Ézsiás György və qrup yoldaşı, Budai Kornél, mağaranı yaxınlıqda yaşayanların göstərişi əsasında tapıblar. Kőhegyi-átjáró-barlang adını Ézsiás György mağaraya vermişdir. Mağara yazılı əsərlərdə qeyd olunmayıb, yalnız botanika baxımından maraqlı yer kimi qayayaq (Karszt és Barlang, 1971) təsvir edilmişdir. Əhəmiyyətsiz keçid mağarası 3 m uzunluğunda və 2 m hündürlüyündədir. Vulkanik qayada yaranmışdır. Əl yazısına iki rəngli fotoşəkil əlavə olunmuşdur. Bir fotoşəkildə Kő-hegyi-átjáró aşağı giriş, digərində isə Kő-hegyi-átjáró yuxarı giriş göstərilir. Mağara təsvirinə bir xəritə parçası əlavə edilmişdir, üzərində Kő-hegyi-átjáró məkanı işarələnib.

Eszterhás István tərəfindən yazılmış "Magyarország nemkarsztos barlangjainak lajstroma" adlı, 1993-cü ildə hazırlanmış əl yazısında Visegrádi-hegységdə, 4900 saylı mağara katastr sahəsində, Pomázda Kő-hegyi-átjáró yerləşdiyi oxunur. Andezittufada yaranmış mağara 3 m uzunluğunda və 2 m hündürlüyündədir. Toplamda 1993-cü ilin sonuna qədər məlum olan, Macarıstanda karszt qayasında yaranmamış, yaradılmış 520 obyekt (478 mağara və 42 süni boşluq) sadalanır. Macarıstanda 8 mağara və ya süni olaraq yaradılmış, mağara adlandırılan boşluq andezittufada formalaşmışdır. Visegrádi-hegységdə karszt qayasında olmayan 33 mağara yaranmışdır.

1996-cı il iyulun 6-da Nagy Eszter və Tinn József mağaranı ölçdülər, sonra ölçmələrə əsasən Eszterhás István Kő-hegyi-átjáró plan xəritəsini hazırladı, hansı ki 1:50 miqyasda mağarayı göstərir. Ölçmələrə görə mağara 3,7 m uzunluqdadır. MKBT Vulkánszpeleológiai Kollektívinin 1996-cı il il kitabında yazılıb ki, Visegrádi dağlıq bölgəsində, Pomázda yerləşən Kő-hegyi-átjáró mağarası 3,7 m uzunluqda və 2 m hündürlükdədir. Kő-hegyi-mağaradan K-ə təxminən 30–35 m məsafədə Kő-hegyi-átjáró yerləşir, onun yaranması Kő-hegyi-mağaraya bənzəyir. Kő-hegyi-átjáró mağarası 4,31 m uzunluqdadır. Əsas budaq geniş keçid koridorudur, divarında əsasən aşınma izləri, lakin həllolma izləri də görünür. Əsas budaqdan 1,31 m uzunluqda, 0,5 m diametrli bir yan kanal çıxır. Torpaqla örtülmüş döşəməsi çox yamaclıdır. Çox da maraqlı olmayan, çox da məhv olmayan mağara. İl kitabına Kő-hegyi-átjáró 1996-cı ildə hazırlanmış xəritəsi daxil edilib.

MKBT Vulkánszpeleológiai Kollektívinin 1997-ci il il kitabında qeyd olunur ki, Kő-hegyi-átjáró mağarası (Visegrádi dağlıq bölgəsi, Pomáz, Kő-hegy) 3,7 m uzunluqda və 2 m hündürlükdədir. 2001-ci il noyabrın 12-də hazırlanmış “Macarıstanın qeyri-qarışıq mağaralarının ədəbiyyat siyahısı” adlı əlyazmanın mağara adları göstəricisində Kő-hegyi-átjáró mağarası (Visegrádi dağlıq bölgəsi, Pomáz) yer alır. Mağara adları göstəricisində mağara ilə bağlı 2 ədəbi əsər qeyd olunmuşdur. 364-cı maddədə mağara qeyd olunmayıb, onun yerinə 365-ci maddədə qeyd olunmuşdur.

2006‑cı ildə bir mağara qeydiyyat vərəqəsinə görə Kő-hegyi-átjárónun (Pest megye, Pomáz, Duna–Ipoly Nemzeti Park Igazgatóság, Közép-Duna-völgyi KTVF) 4900-30 mağara katastri nömrəsi var. 339 m tszf. yüksəklikdə yerləşən mağara girişinin koordinatları: 258821 (x), 647783 (y). Mağara 3,7 m uzunluqda, 0 m dərinlikdə, 2 m hündürlükdə, 2 m şaquli yayılma və 3,7 m üfüqi yayılma ölçülərinə malikdir. Mağara donma nəticəsində kiçiklənmə və çöküntü səbəbindən yaranmışdır. Mağara təhlükə altında deyil. 2014-cü il Karsztfejlődés araşdırmasında göstərilir ki, Pomázda yerləşən Kő-hegyi-átjáró mağarası 3,7 m uzunluqda və 2 m hündürlükdədir. Visegrádi-hegység dağının 101 mağarasından biri Kő-hegyi-átjáródur.