Kő-lik-völgyi No 6 Cave

Kő-lik-völgyi 6. sz. mağara Duna–Ipoly Milli Parkında, Vértes dağlarında, Csákvároda yerləşən mağaralardan biridir. Mağara triass dövriyyəsinə aid dolomit breksində yaranmışdır.

Təsvir

Csákvárın kənar ərazisində, xüsusi qorunan sahədə, meşədə yerləşir mağara. Csákvár mərkəzindən Ny‑yə, Kő-lik-völgyin şərq tərəfinin şüşə daş divarında yerləşir mağaranın girişi, bu da Kő‑likdən Ny‑yə, təxminən 10 m məsafədə asanlıqla görünsüzdür. Kő‑lik‑völgyi 6. sz. mağara ən sadə şəkildə Kő‑lik‑völgy boyunca uzanan tədris yolu ilə əldə edilə bilər. Tədris yolu Kő‑lik girişinin yaxınlığından keçir. Buradan 2002‑ci, 2003‑ci illərin sonunda baş verən böyük çöküntünün üzərindən, bir qalıq yığınına qalxaraq mağaranın girişini gizlədən qayalı divara yaxınlaşmaq mümkündür, oradan isə dik, dar bir keçiddən dırmaşaraq mağara girişinə çatmaq olar. Mağara girişi 3,5 m enində, 1,6 m hündürlüyündə, təbii, qeyri‑nizamlı formadadır və üfüqi ox istiqamətindədir.

Dolomit breksində yerləşən, iki hissədən ibarət mağara tektonik çat boyunca, karst su səviyyəsi altındakı həllolma səbəbindən yaranmışdır. Mağaranın qayalı, aşağı giriş hissəsi kiçik bir terasda yerləşir. Mağaradakı kiçik mərtəbə pilləkənindən keçərək mağaranın yuxarı boşluğuna çatmaq mümkündür, bu da geniş və avadanlıq olmadan da rahat gəzilə bilən bir sahədir. Buradan qayalı divarın digər tərəfinə geniş bir pəncərə açılır. Davamlı yanğın yandırılması səbəbindən mağara divarları çox kömürlüdür. Mağarada yaranmış formasyonlar arasında kiçik noxud daşları qeyd edilməyə dəyər. Döşəməni torpaq və daş qırıntıları örtür. Çətin (dik ərazidə) əlçatan, asanlıqla, küçə geyimi ilə də gəzilə bilən bu mağaranın ziyarəti üçün icazə və işıq mənbəyi tələb olunmur.

2003-cü ildə ilk dəfə Kő-lik-völgyi 6. sz. mağara adlandırıldı ədəbiyyatda. Mağara ədəbiyyatda Csákvári-sziklaodu (Horváth 1966), Csákvári sziklaodu (Horváth 1966), Csákvári-sziklaodú (Kordos 1984), Csákvári-sziklaüreg (Horváth 1966), Kőlik-völgyi 6. sz. barlang (Kordos 1984), Kő-lik-völgyi-barlang (Bertalan 1976), Kőlik-völgyi-barlang (Kordos 1984) və Kő-lik-völgyi–barlang (Kocsis 1975) adları ilə də rast gəlinir. Csákvár 19.sz. barlang adı (Kordos 1979) də ehtimal ki, bu mağaranın adıdır.

Tədqiqat tarixi

Természettudományi Közlöny 1943-cü il 230-cı əlavəsində oxunur ki, təbiət qorunması haqqında 1935-ci IV. fəsilə əsasən, Országos Természetvédelmi Tanács 1939-cu ildə yaradıldığından bəri torpaq işləri naziri, din və ümumi təhsil naziri ilə razılaşaraq qəbul etdiyi qərarlar əsasında, Országos Természetvédelmi Tanácsın təklifinə görə qanuni qoruma altına alınmışdır, məsələn, Csákvár sərhədində (Vértes dağları) yerləşən csákvári sziklaodú və onun 4 dördbucaq ölçülü səthi sahəsi (1941-ci il iyun 20-dan 49.952/1941 saylı FM qərarı əsasında).

Horváth János (FTC barlangkutató csoport) tərəfindən 1966-cı il mayın 17-də yazılmış əlyazıda, Verets dağlıq bölgəsində, Çakvar (Fejér vilayəti, Bicskei rayon), Kő-lik-völgydə yerləşən Çakvar daş mağarası haqqında danışılır. Çakvar kilsəsindən Ny-yə, 2,2 km, böyük qəbiristanlıqdan Ny-yə, 500 m, 250 m tszf hündürlükdə mağara yerləşir (xəritəyə əsasən ölçülüb). Kő-lik-völgyin ortasının şərq tərəfində, qayalı divarda boşluq var. Çakvara qatarla və ya avtobusla, sonra burada qəbiristanlıq, Kő-lik-völgy yolu ilə piyada getmək olar. Mağara əvvəllər (təxminən 1926–1928) Kadić Ottokár tərəfindən araşdırılmışdır. (İstifadə olunan elmi ədəbiyyat Macar Barlangkutató Társulatda olan 81-ci nömrəli mağara kataloq vərəqəsidir.) Horváth Jánosun mağarada apardığı tədqiqat 1928-ci ildə hazırlanmış mağara ölçülməsinin tamamlanması üçün həyata keçirilmişdir. Tədqiqatı Bertalan Károly təşəbbüs etmişdir.

Mağara, triass dolomiti olan bir sarkoz qayalı boşluqdur. Doldurulması bir az daş qırıntısı və gil ilə ibarətdir. İçində damcı daş yoxdur. Tektonika, korroziya və eroziya nəticəsində yaranan mağaranın iki girişi və bir yan otağı var. Bivak üçün uyğun qayalı boşluğun girişinə xüsusi iş geyimi lazım deyil. Mağaranın uzunluğu həqiqətən 6 m-dir. Girişdən ölçülən ən böyük şaquli genişliyi 4 m-dir. 11 m² sahəsi (planimetri ilə) və 13 m³ həcmə malikdir. Horváth János 1966-cı il aprel ayının 4-də boşluqda olub. (Əlyazdadakı qırmızı qeydlər Bertalan Károlydan, 1966-cı il mart ayının 11-dən götürülmüşdür.)

Csákvárın şimal‑şərq tərəfində yerləşən, dik yüksələn Haraszt dağıdan bir neçə, dərinlikli vadinin yamacı kəndə doğru enir. Kő‑lik‑völgy, şərq tərəfində mağaralar yerləşən, gánti yolundan, sonra məzarın yanından şimal‑şərqə aparan piyada yolunda əlçatan olur. Kő‑likdən yalnız incə bir qayalı keçid 3‑cü nömrəli mağaraya (Csákvári‑sziklaüreg, Csákvári‑sziklaodu) ayırır. Bu kiçik mağara tək bir bölmədən ibarətdir, hansı ki mağaranın dar giriş hissəsinin üstündə yerləşir. Bölmə təxminən 4,5 m uzunluqda və 2,5 m hündürlükdədir. Mağaranın şimal‑şərq tərəfində başqa bir girişi var, bu da qayalı divarın platformasından rahatlıqla keçilə bilər. FTC mağara tədqiqatçı qrupunun 1966‑cı il aprel ayının 4‑də həyata keçirdiyi mağara xəritəsi hazırlama işi zamanı Kadić Ottokárın apardığı mağara ölçülməsi işini planşet xəritələrlə tamamlamışdır.

Əl yazısına əlavə olaraq bir Csákvár xəritəsi əlavə olunmuşdur. Xəritədə şərq istiqaməti işarələnib. Xəritədə Kő‑lik‑völgyi 6‑cı nömrəli boşluğun (3‑cü nömrəli mağara) coğrafi yerləşməsi göstərilir. Sahə hesabatına Csákvári‑sziklaodu plan xəritəsi, uzun kəsik xəritəsi və 3 kəsişmə planşet xəritəsi daxil edilmişdir. Xəritələr 1:100 ölçü nisbətində mağaranı təsvir edir. Plan xəritəsindən istifadə üçün xəritə lövhəsində şərq istiqaməti işarələnib. Plan xəritəsində və uzun kəsik xəritəsində mağarada 3 kəsişmə planşetin yerləşməsi görülür. Xəritələr Kadić Ottokárın apardığı mağara ölçülməsi, daha sonra FTC mağara tədqiqatçı qrupunun əlavə etdiyi məlumatlar əsasında hazırlanmışdır.