Lake Efteni

Efteni gölü, Düzcə ili sərhədlərində, Merkez və Gölyaka rayon sərhədlərində yerləşən, tektonik əmələ gəlmiş, şirin su gölü. Düzcə mərkəzin 10 km cənub-qərbində, Gölyaka mərkəzin 2 km şərqində yerləşir. Göl ətrafında 76 hektarlıq sahədə, 2005-ci ildə Efteni gölü Vəhşi Heyvanların İnkişaf Sahəsi yaradılmışdır.

1992-ci ildə Orqanizm Nazirliyi tərəfindən qoruma altına alınmış, ov qadağan edilmişdir. Düzcə ovasının ən aşağı nöqtəsi olan göl, ətraf sularını özündə toplayır. Düzcənin şərqindən çıxan Kiçik Melen çayı gölə tökülür. Ətrafdan gələn Aksu, Asar və Uğur dərələri də Efteni gölüna tökülür. Birləşən bütün sular Böyük Melen çayı adı ilə göldən çıxır. Aşağı hissəsində Düzcə‑Sakarya rayon sərhədini təşkil edərək Melenağzı kəndində Qara Dənizə tökülür. Melen çayı üzərində inşa ediləcək Melen barajından, Melen layihəsi çərçivəsində İstanbul‑a içməli su göndəriləcəkdir.

Keçmişdə 814 hektar olan göl, 1976-cı ildə qurudularaq 25 hektara endirilmişdir. 1992-ci ildə sedmə (sədd) qurularaq böyüdülmüş, 158 hektara çataraq bu günkü halını almışdır. Gölün cənub sahilində Hacıyakup kəndində 43 °C temperaturunda termal su çıxır.

Göl ətrafında otlu və odunsu olmaqla, 105 qitəvi, yarı‑su, su bitki növü müəyyən edilmişdir. Sahədə mövcud olan 175 quş növündən, 123‑ü Dünya Təbii Qoruma Birliyinin qırmızı siyahısında yer alır. 11 balıq, 2 amfibi, 6 sürünən, 9 məməli, 14 onurğasız canlı növü göl ətrafında yaşayır. 2023‑2024 qış dövründə aparılan müşahidələrdə 22 quş növündən 2 111 su quşu qeyd edilmişdir. Bu müşahidələrdə bölgədə ilk dəfə ak quyruqlu qartal müşahidə edilmişdir.

1918-ci qeydiyyatlarda göl sahəsi 6700 hektar, 1944-cü il hava fotoşəkillərinə görə 1930 hektardır. 1950-ci ildən sonra məskunlaşma artmış, kənd təsərrüfatı və heyvandarlıq məqsədilə göl qurudulmağa başlanmışdır. 1960-cı ildə 900 hektarı qurudulan sahədə 448 hektar göl, 814 hektar suvarma sahəsi qalmışdır. 1970-ci illərdə açılan qurudulma kanalları ilə göl sahəsi 25 hektara qədər düşmüşdür. 1993-cü ildə 2500 m, 2001-ci ildə 3000 m uzunluğunda sed qurulmuş, 180 hektar sahə çevrilmişdir. Mövsümə görə göl sahəsi 80 ilə 150 hektar arasında dəyişir. Göl sahilində 4 ədəd gözetleme qülləsi, bir ədəd olta balıqçılığı iskele yerləşir.

Efteni Gölünün adının mənşəyi və Efteni Gölünün yaranmasına aid əfsanələr

“Efteni Gölü Əfsanəsi” Düzcə vilayəti, Gölyaka rayonunun sərhədlərində yerləşən Efteni Gölünə aid bir əfsanədir. Efteni Gölü əfsanəsində, gölün adı və gölün yaranması ilə bağlı iki ayrı əfsanə izah olunur.

Efteni Gölünün Adının Əfsanəsi

Efteni Gölünün adını bir Bizans şahzadəsi olan Eftelya'dan aldığı deyilir. Əhvalata görə Bizans ordusu döyüşdən qayıdarkən göl sahilində bir sahədə qalmış. Yolda Bizans şahzadəsi Eftelya'nın əllərində və üzündə yaralar yaranmış. Göl sahilində yuyunan şahzadənin yaraları ertəsi səhər sağalmağa, dərisi gözəlləşməyə başlamış. Bunu görən Bizans imperatoru bu göl sahilindəki isti su mənbələrinin olduğu yerə hamam tikilməsini istəmiş. Şahzadə Eftelya'nın yanına baxıcılarını qoyub oradan ayrılmışlar.

Yaraları sağalan və gözəlləşən şahzadə göl üzərində gəzərkən qarşı sahildə dağ yamaclarında yaşayan bir Osmanlı gəncinə qəlbini bağlamış. Bizans şahzadəsi və gənc Osmanlı delikanlı biri-birini ziyarət etməyə başlamışlar. Yenə bir gün şahzadə Eftelya sevgilisinin yanına gedərkən qayıq göldə batmış və boğulmuş. O gündən sonra gölün adına “Efteni” demişlər.

Efteni Gölü Yaran Əfsanəsi

Efteni Gölü'nün yaranması ilə bağlı müxtəlif izahlar mövcuddur.

Bunlar:

Zamanın birində Olympos tanrılarının ən böyüyü Zeus ölümlülərin arasına enib onların vəziyyətlərini görmək istəmiş. Hermes'i də alıb yer üzünə enmişlər və bir evin qapısını döymüşlər. “Yolunu itirmiş iki qəribə adam qapını açarsınız?” demişlər. Amma qapı açılmaq bir yana, aralanmamış da. Bu şəkildə min ev dolaşmışlar, amma kimsədən maraq görməmişlər. Ya qapını açmırlar, ya da açsalar da “Bizim kim olduğunu bilmədiyimiz çulsuz dilənçilərlə işimiz olmaz” deyərək qapını bağlayırmışlar. Hər yerdən geri çevrilən Zeus və Hermes nəhayət harap bir kulübəyə gəlmişlər. Bu kulübənin hər tərəfi saz və samanla örtülmüşmüş. Döydükləri qapını yaşlı bir qadın açmış. Qarşısında iki zavallı yolçu yorulmuş və susamış. Yaşlı qadın kim olduqlarını soruşmadan bu iki yolçunu içəri dəvət etmiş. İçəri girdikdə qarşılarında gülərüz yaşlı bir kişi görmüşlər. Ev sahibləri əlində nə varsa qonaqlarına təqdim etmişlər. Yaşlı qadın və kişi bu ziyafətdən çox sevinmişlər. Lakin yaşlılar süfrədəki yeməklərin heç azalmadığını, həmişə eyni qaldığını görmüşlər. Bunu fərq edən qonaqlar “Bizlər uca şəxslərik. Sizin digər qonşularınız haqlı cəzanı alacaq, amma sizə heç bir zərər gəlməyəcək; evinizi bizimlə birlikdə dağın ən zirvəsinə gətirin” demişlər. Çətin olsa da zirvəyə çatanda yaşlı cüt kəndlərinin sular altında qaldığını görmüşlər.

Bizans kralının qızının üzməsi üçün Melen Çayı'nın önünə bir bent inşa etdirdiyi və bura suların dolması ilə gölün yarandığı başqa bir rivayətdə deyilir.

Bir vaxtlar bu gölün yerləşdiyi yer bir kənd idi. Hızırın yolu bir gün kəndə düşdü. Bir qapını döydü, çıxan qadından bir parça çörək istədi. Qadın artıq pis biri idi. “Yox!” deyib Hızıra çörək vermədi. Hızır ac qalmayacaq əlbəttə, həm də onun çörəyinə də ehtiyacı yoxdur. Amma bu bir sınaqdır! Hızır kənddən ayrılarkən belə dua etdi: “Allah bu kəndi suya tərk etsin.” Zamanla kəndin yeri su ilə doldu və bu günkü Efteni Gölü meydana gəldi.

Bu gün də hələ göldə balıq tutmağa gedənlərin şəbəkələrinə məscid minarəsinin bağlandığı, bəzən də göldə məscid minarəsinin işığının əks olunduğu deyilir.