Lidar Höyük

Lidar Höyük, Şanlıurfa vilayətinin şimal-qərbində, Bozova rayonunun 23 km şimalında yerləşən bir höyükdür. Atatürk Baraj Gölü suları altında qalan Lidar Kəndinin qismən altında, qismən cənub-qərbində yerləşirdi. Adının Bizans sənədlərində görünən Ltar Qalası'ndan gəldiyi düşünülür.

Su altında qalmazdan əvvəl 200 x 240 metr ölçülü bir təpə olub, olduqca geniş bir məskunlaşma sahəsinə sahib idi, təpənin terraslarına yayılaraq 650 metr diametrli bir yayılma göstərmişdi.

Fırat üzərində bir keçiddə yerləşməsi, Gritille Höyük'ə və Samsat Höyük'ə yaxınlığı ilə kervan və ticarət yolu üzərində idi. Təbii olaraq önəmli bir məskunlaşma görünüşündədir.

Qazılar

Höyük, Aşağı Fırat Havzası Yüzey Araşdırması Projesi çərçivəsində aparılan işlər zamanı 1979-ci ildə aşkar edilmişdir. Eyni il başlayan qazılar, Alman Arxeologiya İnstitutu İstanbul Şöbəsi və Heidelberg Universiteti adından Prof. Dr. Harald Hauptmann rəhbərliyində, höyükün Atatürk Baraj Gölü altında qalacağı 1987-ci ilə qədər davam etdirilmişdir. Qazı nəticələrinə görə höyük Erken Bürünc Dövrü ortalarından Orta Əsr, MS 13-cü əsrə qədər fasiləsiz olaraq məskunlaşmışdır. Türkiyədə aparılan çox önəmli qazılarda belə bir “final nəşri” olmadığı həqiqəti bir yana bu qazı ilə bağlı Qazı Nəticələri Toplantılarında təqdim olunmuş bir bildiri də yoxdur.

Təbəqələnmə

Höyükdə məskunlaşmanın Kalkolitik Dövr (MÖ 5500 – 3200) məskunlaşması ilə başladığı düşünülür.

Tapıntılar

Qazılarda aşkar olunan tapıntılar arasında Asur oturan keçi heykəli, Geç Bürünc Dövrü bürünc vanna, sikkələr, bəzəklər, müxtəlif dövrlərə aid çanaqlar sayıla bilər. Tapıntılar Şanlıurfa Muzeyində sərgilənir.

Qiymətləndirmə

Regionun ən önəmli və böyük höyüklərindən biri olan Lidar Höyük, Erken Bürünc Dövründə və xüsusilə MÖ 2-ci minillikdə önəm qazanmışdır. Orta Əsrdə getdikcə kiçilmüş, bir kəndə çevrilmişdir.

Müvafiq kitablar

Harald Hauptmann, Kayıp Zamanların Peşində. Alman Arkeoloji Enstitüsü Anadolu Qazıları (1999) Yapı Kredi Yayınları