Madrasah Chalpak

Chalpak mədrəsəsi — Farg‘ona vilayəti Qo‘qon şəhərində yerləşən mədrəsə. Chalpak mədrəsəsini Qo‘qon xanı Madalixon (Muhammad Alixon) nın anası Nodira (1792—1842) qurdurmuş. Başqa bir yerdə Chalpak mədrəsəsi Xudoyorxonun anası Yorqinoyim tərəfindən qurdurulmuş deyilir. Mədrəsənin vəqfnaməsində (Özbəkistan Respublikası dövlət arxivində saxlanılır) 27 dənə möhür var. Bunlardan, Qo‘qon xanı Madalixon möhürü, hicri 1227 il təyin edilmiş, Sofi Alam möhürü, hicri 1230‑il yazılmış, Muhammad Sharif qozi möhürü və s. Vəqfnamadan əlavə mədrəsənin vəqf mülkiyyətinin xiroj və tanob vergilərindən azad edildiyi barədə Xudoyorxonun inoyatnaməsi də mövcuddur.

Vəqfnamədə mutavalli təyin edilməsi və vəqf mülkiyyətinin gəlirinin bölüşdürülməsi qaydası aşağıdakı kimi müəyyən edilmiş: Vəqfnamədə mutavalli vəzifəsinə mudarris təyin edilsin. Mutavalli hər il gələn gəliri əvvəl mədrəsə binasını təmirə, digər ehtiyaclara xərcləyib, qalan hissəsini 24 hissəyə bölünmüş. Hissənin 12 hissəsi mudarrisə, 10 hissəsi tələbələrə, qalan 2 hissəsi 9 hissəyə bölünərək, onlardan 3 hissəsi mədrəsə məscidinin imamına, 2 hissəsi muazzinga, 1 hissəsi tərqibçiyə, yəni xataba, 1 hissəsi qorovula, 2 hissəsi sartaroshə verilməsi vəqfnamədə qeyd olunmuşdur.

Chalpak mədrəsəsi 29 otaq, bir neçə dərsxana, məscid, tualet və köməkçi binalardan ibarət olub. Məscid, darvoza kimi hissələri saxlanılıb. İnşaat Usta Bozor Muxandis adlı memar rəhbərliyindəki ustalar tərəfindən tikilib. Bina keçmiş əsrin 20-ci illərində kommunal təsərrüfatın idarəsinə verilib və orada bir neçə təsərrüfat yaşayırdı. O vaxtdan bəri təmir olunmayıb. Mədrəsənin “Chalpak” adlandırılmasının səbəbi ondadır ki, burada əvvəlcə Xokim Oyim, daha sonra şəhər boyları hesabından böyük miqdarda chalpak bişirilərək, muxtaclara paylanırdı.

Chalpak mədrəsəsi 2021 — 2030-ci illərdə Özbəkistan Respublikası tərəfindən YUNESKO-nun Ümumdünya mədəni irsi siyahısına, İnsanlığın qeyri-maddi mədəni irsinin nümayəndə siyahısına, Dünya yaddaşı siyahısına mədəni və təbii irslərin daxil edilməsi üzrə təşəbbüsü ilə

MILLIY PLAN proqramına daxil edilib.