Mausoleum of Islam Karimov

İslam Karimov məqbərəsi — Özbəkistanın birinci prezidenti İslam Karimovun dəfn edildiyi yer. Bu məqbərə Samarkand şəhərindəki Şohi Zinda və Taşkent küçələri kəsişməsindəki Həzrəti Xizr məscidinin içində yerləşir.

İslam Karimovun ölümü

2016-cı il 2-sentyabrda İslam Karimovun dünyadan keçdiyi rəsmi elan edildi. O, baş beyin təkrar bərpa olunmayan dəyişikliklərə və poliorqan çatışmazlığına səbəb olan beyin qan dövranının kəskin pozulması (insult) nəticəsində vəfat etmişdir.

Erta səhərdən paytaxt küçələri kənarında toplanan insanlar arasında məzar kortejindən keçən, insanlar ona güllər atmışlar. Taşkent aeroportunda vidalaşmaq üçün minlərlə insan toplanmış. Karimovun cənazəsi ağ parça və dövlət bayrağı ilə örtülmüşdür.

Karimovun cəsədini izləyən yaxınları arasında həyat yoldaşı Tatyana Akbarovna və kiçik qızı Lola olmuşdur.

2016-cı il 3-sentyabr günü Özbəkistanın Birinci Prezidenti İslam Abduqaniyeviç Karimov “Həzrəti Xizr” məscidi ərazisində dəfn edildi. İslam Karimov 1989-cu ildə Özbəkistan kommunist partiyasının birinci katibliyinə təyin edilmiş və 1991-ci ildə müstəqillikdən sonra prezident seçilmişdir. O, dörddə bir əsrdən çox Özbəkistana rəhbərlik etmişdir. Rəsmi məlumata görə, yerli vaxtla 2016-cı il 2-sentyabr saat 20:55-də 78 yaşlı prezidentin ölümü qeydə alınıb.

Samarkanda Tacikistan Prezidenti İmaməli Rahmon, Türkmənistan Prezidenti Qurbanqulu Berdimuhammedov, Əfqanıstan Prezidenti Əşrəf Qanilar getmişlər. Tacikistan Prezidenti İmaməli Rahmon Tacik xalqının qardaş Özbək xalqı ilə həmrəy olduğunu bildirib.

Rusiya delegasiyasına Baş nazir Dmitri Medvedev, Qazaxıstan heyətinə Baş nazir Karim Masimov rəhbərlik etmişdir. Prezident Putin “müvəqqəti prezident Senat sədri Nigmətulla Yoldoshevə” İslam Karimovun ölümü ilə bağlı taziye bildirmişdir.

Lakin Əfqanıstan vitse-prezidenti, general Abdurashid Do‘stum öz təbrikini Baş nazir Şavkat Mirziyoyevə göndərdi.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev, Qazaxıstan Prezidenti Nursultan Nazarbəyov, Belarus Prezidenti Aleksandr Lukashenko, Türkiyə Prezidenti Recep Tayyip Erdoğan, İran Prezidenti Həsən Ruhani də İslam Karimovun vəfatı münasibətilə Özbəkistan xalqına təskinlik göndəriblər.

BMT baş katibi Ban Ki-moon Prezident İslam Karimovun vəfatından kədərini bildirdi.

ABŞ prezidenti Barack Obama Özbəkistan rəhbəri İslam Karimovun vəfatı münasibətilə etdiyi bəyanatda Birləşmiş Ştatların Özbəkistan xalqının kədərinə tərəfdaş olduğunu bildirdi və “ABŞ Özbəkistanla əməkdaşlığa, onun müstəqilliyinə, təhlükəsizliyinə və onun bütün vətəndaşlarının hüquqlarına əsaslanan gələcəyinə sadiq qalacaq” deyə qeyd etdi. Keçmiş SSRİ-nin birinci və sonuncu prezidenti Mihail Qorbaçov da Özbək xalqına təbriklərini bildirdi.

ŞHT baş katibi Rashid Alimov Özbəkistan xalqına və mərhumun yaxınlarına dərin təskinliyini ifadə etdi. Samarkandda İslam Karimovu son yoluna qoruyaq üçün 17 ölkə delegasiyaları səfər etdi.

Tikintisi

Dəfn mərasiminin çox keçməməsi ilə, Özbəkistan Mədəniyyət Nazirliyi nəzarətindəki Mədəni irs obyektlərini qorumaq və onlardan istifadə etmək üzrə Baş İdarədə onun qəbri üzərindəki məqbərə layihəsi hazırlanmağa başladı. Layihə üzərində işləmənin əsas çətinliyi Xəzr məscidinin YUNESKO himayəsində olması idi. Buna görə, yalnız müxtəlif dövrlərə aid iki binanı vahid memarlıq üslubu ilə birləşdirmək deyil, həm də Dünya irsi obyektinin tarixi görünüşünü qorumaq vacib idi.

Məqbərəni qurmaqda 2000‑ə yaxın insan, o cümlədən Hindistandan gələn ustalar iştirak etmiş. İşlər 2017‑ci ilin sentyabrına qədər başa çatdırılmaq planlaşdırılmışdı, lakin son anda İslam Karimovun doğumunun 80 illiyinə uyğun olaraq açılmasına qərar verildi. 2018‑ci il 30 yanvar günü məqbərə mərasimlə açıldı və onun ilk ziyarətçisi Özbəkistanın hazırkı Prezidenti Şavkat Mirziyoyev oldu.

Tikintisi

Özbəkistanın Birinci Prezidenti qəbr iki hissədən — ənənəvi ayvon və məqbərənin özündən ibarət olub, ümumi hündürlüyü 7,55 metr olan mərkəzləşdirilmiş kompozisiyalı bir kupalı tikilidir. Tikintisi ağ mərmərdən hazırlanmışdır və çoxrəngli həcimli reliefli mayolika (sadə keramika ilə fərqli olaraq, bir deyil, iki qatlı sir ilə örtülmüş, ağ və ya boz bişmiş gil “şard” ilə hazırlanmış gil əşyaların bir növü) ilə bəzədilmişdir. Məqbərənin mağarası tünd yaşıl mərmərdən hazırlanmış və divarların yuxarı hissəsi oyulmuş sirli terrakottadan ibarət böyük həcimli stalaktit kəmərlə bitir. Məqbərənin əsas həcmi kupalı ilə örtülüdür. Xaricdə kupalı terrakotta rəngli gil qablarla örtülmüşdür. Məqbərənin fasadları arxa nişlər şəklində hazırlanmışdır. Cənubi‑şərq tərəfdə giriş yeri təchiz edilmiş, qalan boşluqlar oyulmuş mərmər panellərlə örtülmüşdür.

Qəbrin daxili hissəsi rəngli yarım qiymətli daşlarla örtülmüş ağ mərmərdən hazırlanmışdır. Məqbərə kupalı gil stalaktit kəmərlə bəzədilmişdir. Məqbərə divarlarının aşağı hissəsi açıq yaşıl rəngli oniks ilə örtülmüşdür. Məqbərənin ortasında ağ oniksdən sağa qaldırılmış, onun ətrafında Quran ayələri və həmçinin Amir Timur və Timuriyə dövrünə aid yazılar işlənmişdir.

Maqbara girişində mərmər plitə quraşdırılıb və onun üzərinə özbək və ingilis dillərində “Bu müqəddəs dargoh O‘zbekiston Respublikasining Birinchi Prezidenti, böyük dövlət və siyasət arbobi, özbək xalqının əziz və sevimli farzandi Islom Abdug‘aniyevich Karimovun mangu panohidir” sözləri yazılıb.