Mui Mubarak medrese (Hazrat Imom mosque complex)

Mo‘yi Muborak mədrəsəsi Toshkent hökmdarı Mirzo Ahmad quşbəyi tərəfindən 1856—1857-ci illərdə Toshkentin Hazrati İmam məhəlləsində, Ming sülaləsi hakimiyyəti dövründə inşa edilmiş. Hal-hazırda bu inşada xəlifə Usmon (644-656) dövründə, yəni 644–648-ci illərdə kərpəcik dərisinə həccat xətində yazılmış Qur’an‑ı Kərim (Usmon Mühəffəsi) saxlanılır. Bu Qur’an ən nadir əl yazmalarından hesab olunur, XIV əsrdə Amir Teymur tərəfindən Suriyadan gətirilmiş.

Tarixi

Memarlıq abidəsinin yerində qurulan ilkin inşaat (XVI əsr) yanıb, istifadəyə yararsız qaldığı üçün bu mədrəsənin yerində yeni bir mədrəsə tikilməyə başlanır. Ən əsası, bu mədrəsədə peyğəmbər Məhəmmədin mo‘yi (saç teli) saxlanıldığına inanılır. Yeni mədrəsənin inşası bu “Muborak mo‘y”un saxlanılmasına da xidmət etmiş.

Memarlıq üslubu

Mədrəsə Şərq memarlıq ənənələrini özündə cəmləşdirən, “Çör” üslubunda, qapıları isə xotamkori üslubunda inşa edilmişdir. Mədrəsənin tarixi və memarlıq həlli özünəməxsusdur, onun pəncərəsi rəngarəng, naxışlı güllərlə bəzədilmişdir. İnşaatın xarici bəzəklərində əsasən göy rəng üstünlük təşkil edir. Mədrəsə dördbucaqlı, kubbəli olub, onun 13 hissəsi mövcuddur. Memarlıq abidəsinin giriş qapılarının yuxarı hissəsi müxtəlif güllü koshinkori naxışlarla bəzədilmişdir. Bəzəklərin iki yan hissəsində güllü naxışlar çəkilmişdir, burada gül xaricində digər naxışlar da yayılmışdır. Memarlıq abidəsinə giriş hissəsi də memarlıq ənənələrini özündə aydın şəkildə nümayiş etdirir, mədrəsənin içərisinə naxışlı işlənmiş qapılardan daxil olunur. Qapıdan keçərkən dünyaca məşhur “Mühəffəs Usmon” tağkürsü üzərində dayanır. Mədrəsənin kubbə altı naxışları əsasən yaşıl, mavi və qızıl rənglərlə işlənmişdir. Mədrəsənin digər hissələrində müxtəlif ölçülü və müxtəlif dövrlərdə köçürülmüş və digər dillərdə çap olunmuş Qur’an nüsxələri saxlanılır. Mədrəsənin qapıları ağac oyma işinin parlaq nümunəsidir. İlk olaraq inşaat təhsil məkanı kimi fəaliyyət göstərmiş.

Hazırkı dövrdə

Memarlıq abidəsi Özbəkistan müstəqillik əldə etdikdən sonra təmir olunmuşdur. Bundan əlavə, Toshkent şəhərinin 2200-ci ildönümü münasibətilə şəhərdəki memarlıq abidələr sırasına Mo‘yi Muborak mədrəsəsi də təmir edilmişdir. Memarlıq abidəsinin ətrafı yaşıllaşdırılmışdır. Mədrəsənin damına yeni gömbəz quraşdırılmışdır. Gəncəkori bəzəkləri Nodir Hoshimov, Şarofuddin Ziyovuddinov, Bahodir Aşirov kimi ustalar işləyib. Tikili UNESCO təşkilatının Dünya irsi siyahısına da daxil edilmişdir.