Naszályi Sinkhole

Naszályi-víznyelőbarlang geoloji dəyəri səbəbindən Macarıstanın xüsusi qorunan mağaralarından biridir. Dunai–Ipoly Milli Parkında yerləşən Vácon şəhərindədir. Cserhátın üç xüsusi qorunan mağarasından biridir, bunlardan bu ən dərin və ən uzun mağaradır. Macarıstanın doqquzuncu ən dərin mağarası.

Təsvir

Naszály sırtının üzərində yerləşən dar yüksəklikli sahənin ən böyük su toplayıcı sahəsi olan su çəkmə yerində açılır. Bu su çəkmə yeri 100 metr uzunluğunda və 30 metr enində, maksimum 12–15 metr dərinliyindədir. Geodeziya ölçü qülləsindən təxminən 700 metr şimal-qərb istiqamətində yerləşir. Trias dövrü mərmərində yaranmışdır. İçərisində stalaktitlər və həll formaları, məsələn sinlök kimi damcı daşları mövcuddur.

Bağlı mağara Dunai–Ipoly Milli Parkı İdarəsinin icazəsi və texniki avadanlıqların istifadəsi ilə ziyarət edilə bilər. Burada istirahət edən yarasalar səbəbindən qışda sistemə daxil olmaq mümkün deyil. Ölkənin ən böyük kiçik çay yarasası koloniyasının məskənidir. Həqiqi mağara sakini, yəni trogobiont orqanizmlər də onun keçidlərində yaşayır.

Dar, çökək keçidlər, geniş otaqlar və dik hissələrin dəyişməsi ona xasdır. Gəzintinin çətinliyini göstərir ki, təxminən 700 metr sabit iplə bu dövri su şəlalələri ilə çətinləşmiş və çökək təhlükəli mağara daha asan keçilə bilən hala gətirilib.

Cserhátın xüsusi qorunan mağaralarının adları “N” hərfi ilə başlayır: Naszályi-víznyelőbarlang, Nézsai-víznyelőbarlang və Nincskegyelem-aknabarlang. Cserhátın ən qədim tanınan və ən məşhur mağarası, Násznép-barlangın adı da “N” hərfi ilə başlayır.

Elə də bu mağara ədəbiyyatda Nagy nyelőlyuk, Naszály Cave (Kordos 1977), Naszályi Szinlő-barlang (Bertalan, Kordos, Országh 1976), Naszályi-viznyelőbarlang (Kordos 1978), Naszályi viznyelő barlang (Bertalan 1976), Naszály Sinkhole-cave (Takácsné, Eszterhás, Juhász, Kraus 1989), Naszály Sinkhole Cave (Takácsné, Eszterhás, Juhász, Kraus 1989), Naszály víznyelőbarlangja (Dénes 1970), Sárkánygödri-víznyelő (Thuróczy 1964), Sárkánylyuk (Tölgyesi 1974), Sárkánylyuk-víznyelő (Nyerges, Ézsiás 2003), Sárkány-lyuk-víznyelő-barlang (Rónaki 2012), Szinkő-barlang (Kordos 1984), Szinlő-barlang (Dénes 1970), Szinlő barlang (Bertalan 1976) və Színlő-barlang (Dénes 1970) adları ilə də tanınır. 1977-ci ildə Naszályi-víznyelőbarlang adı ilə ilk dəfə ədəbiyyatda, Kordos László publikasiyaında qeyd olunmuşdur.

Tədqiqat tarixi

1949‑da Gánti Tibor və Bánhidi László su çəkməyi kəşf etdilər. 1952‑də Váci gimnaziyasının şagirdləri Bánhidi László və Joó Tiborun rəhbərliyi ilə qazma işləri apararaq onu aşkar etdilər. O vaxt Szinlő-barlang adını aldı. O dövrdə 120 metr uzunluğunda və dərinliyi 60 metr idi. 1957‑ci ildə nəşr olunan Cserhát yol bələdçisi kitabında oxunurdu ki, Naszály onurğasına yaxın yeni kəşf edilmiş su çəkmə mağarası açılır. 1964‑ci ildə nəşr olunan Az országos kék-túra útvonala mentén kitabında da qeyd olunmuşdur.

1974‑ci ildə Qırmızı Meteor Təbii Dostluq Cəmiyyəti Mərkəzi Mağara Tədqiqat Qrupu və Viktória Mağara Tədqiqat Qrupu birgə işləri nəticəsində keçid sistemi 165 metr dərinliyə çatdı. 1975‑ci il 31‑dəki vəziyyətə görə Macarıstanın 35‑ci ən dərin mağarası 60 metr dərinlikdəki Naszályi-víznyelőbarlang idi. 1976‑cı ildə 5200‑də (Cserehát, Mátra) mağara katastr sahəsində yerləşən, Váci Naszályi Szinlő-barlang ölkə miqyasında əhəmiyyətli mağara oldu.

1976‑cı ildə tamamlanmış, Macarıstanın barlangleltára adlı əlyazmasında oxunur ki, Cserhát dağlıq bölgəsində, Naszályda, Vácda yerləşən Naszályi viznyelő mağarasının digər adı Szinlő mağarasıdır. Naszály və Szarvas‑dağları arasındakı sırığın üstündə, turist yollarının budağından ENy‑yə təxminən 100 m məsafədə, dolina sırası boyunca, dolinada yerləşən qayalıq divarın ətəyində mağaranın girişi yerləşir. Mağaranın ölçülmüş uzunluğu 130 m, ölçülmüş dərinliyi 60 m. Daha sonra aparılan tədqiqatlardan sonra təxmin edilən uzunluğu 350 m, dərinliyi 120‑150 m. ENK‑DNy istiqamətindəki tektonik çatlaqlara görə yaranmış dövri su qaynağıdır. Qismən kəşf edilməmiş və həyat üçün təhlükəlidir. Əlyazmadakı mağara haqqında hissə 1 ədəbi əsərə əsasən yazılmışdır. 1976‑cı ildə tərtib edilmiş, ölkə miqyasında əhəmiyyətli mağaraların siyahısında yer alan mağara adlarının dəqiqləşdirilməsindən sonra, 1977‑ci ilin mayın 30‑da tərtib edilmiş, ölkə miqyasında əhəmiyyətli mağaraların siyahısında Naszály dağında, Vácda yerləşən mağara Naszályi‑viznyelőbarlang adı ilə yer alır.

1977-ci il Karszt és Barlang ingilis dilindəki xüsusi nömrəsində dərc olunan, The longest and deepest caves of Hungary (31 dekabr 1975) adlı məqalədən məlum olur ki, Naszály dağında yerləşən, 60 m dərin Naszály Cave (su udma mağarası) 1975-ci il dekabrın 31-də Macarıstanın 35-ci ən dərin mağarasıdır. 33-cü ən dərin mağara (Róka-hegyi-barlang), 34-cü ən dərin mağara (Papp Ferenc-barlang), 36-cı ən dərin mağara (Borókás-tebri 3. sz. víznyelőbarlang) və 37-ci ən dərin mağara (Nagy-nyelő) də 60 m dərinlikdədir. 1977-ci il dekabrın 31-i vəziyyətinə görə (MKBT Meghívó 1978-ci il may) Naszály dağında yerləşən və təxminən 60 m dərin Naszályi-viznyelőbarlang ölkənin 39-cu ən dərin mağarasıdır. 1977-ci il Karszt és Barlangda dərc olunan toplama əsasında, 1977-ci il dekabrın 31-i, 1976-cı il və 1975-ci ildə təxminən 60 m dərin Naszályi-víznyelőbarlang Macarıstanın 41-ci ən dərin mağarasıdır. 42-ci ən dərin mağara (Bátori-barlang) də təxminən 60 m dərinlikdədir. Bu toplama 1978-ci il may MKBT Meghívoda dərc olunan siyahıdan daha yenidir.

1980-ci ilın Karszt və Barlang 1-ci fəsil sayısında nəşr olunmuşdur ki, önəmli Naszályi‑su çəkmə mağarası 5200‑ci mağara katastr sahəsində (Börzsöny dağları, Cserhát dağları, Mátra dağları, Karancs dağları) yerləşir. Mağaranın 5221/1. mağara katastr nömrəsi var. MKBT Sənədləşdirmə Komitəsi yerində, digər önəmli mağaralara bənzər şəkildə, mağaranın metal levhaya vurulmuş mağara katastr nömrəsini yerləşdirəcək. Mağara katastr nömrəsinin vurulması üçün əsas olacaq metal levha digər önəmli mağaraların metal levhası kimi eyni olacaq.