Nyári Cave

Nyári-barlang dövri fəaliyyət göstərən su çəkmə mağaralarından biridir, Danube–Ipoly Milli Parkında yerləşən Gerecse dağlıq bölgəsində, Gerecsei Təbiət Qoruma Sahəsində yerləşir. Denevérek də orada mövcuddur.

Təsvir

Gerecse D-i kənarında, Tatabánya şəhərinin kənar bölgəsində, Kő-hegy yüksəklik sahəsinin K–DK-i hissəsində yerləşən meşədə kiçik vadinin başında, dik divarlı konus şəklində enişin dibində üfüqi ox istiqamətində, 1 m enində və 0,6 m hündürlüyündə, qırıq və qeyri‑nizamlı formalı girişi var. Lengyel-barlangdan və Lengyel-saqadəktən D–DK‑yə təxminən 150 m məsafədə, meşə yolu yanında yerləşir. Enış, yüksəklik sahəsinin kənarına kəsilən kiçik su axını kanalı üst hissəsinin, kanalın sonundakı hissəsində yerləşir. Enışin diametri 10 m, dərinliyi 3 m.

Üst triass qalın təbəqəli dachstein kireçdaşı içində dövri aktiv su çəkmə mağarası yaranmışdır. Mağara gedişi əsas avadanlıqla və sərbəst keçilə bilən vəziyyətdədir.

1979‑cu ildə mağara ilk dəfə Nyári-barlang adı ilə ədəbiyyatda qeyd olunmuşdur. Mağara ədəbiyyatda Lengyel-barlang 3‑cü nömrəli akna (Polacsek, Ba 2019) və A Lengyel-barlang III‑cü nömrəli akna (Székely 1994) adları ilə də rast gəlinir.

Tədqiqat tarixi

Karszt‑ és Barlangkutatási Tájékoztató 1961‑cı nəşrində Bathó Norbert tərəfindən yazılmış məqalədə Nyári-barlang Lendvay Ákos 1979‑cu il əl yazısına əsasən qeyd olunmuşdur. Məqalədə nəşr olunan məlumatlara görə, Lengyel-barlangın bir bağlanmış keçidinin istiqaməti yaxınlıqdakı II‑ci nömrəli çökən akna‑ya işarə edir, bu da 8‑ci səviyyənin kəşf edilməsindən əvvəl mağaranın ikinci giriş aknası kimi qəbul edilirdi. Bu fərziyyəni təsdiq edən, 8‑ci səviyyədə güclü gil tıxanması meydana gəlməsi və həmin səviyyədə gil içində heyvan sümüklərinin tapılmasıdır.

Kőbányai Barlangkutató és Hegymászó Szakosztályun 1979-cu il ilanın da oxunur ki, Polşa mağarası yaxınlığında, təxminən 100 m diametrli bir dairədə daha iki mağara mövcuddur, Nyári mağarası və Polşa sığortası. Polşa mağarasından D-yə təxminən 100 m məsafədə Nyári mağarası yerləşir, bu da çökək, köhnəlmiş bir yırtıcıdır. Bathó və Lendvay Polşa mağarasını III nömrəli şaft kimi adlandırıblar. 1963‑dən 1964‑ə qədər Bánkuti László 8‑10 m dərinliyə, şüşə daşının üst qatına qədər qazıb. 1965‑ci ildə Lendvay Ákos çökəkdə irəliləyərək 8 m‑ə qədər aşağı enə bildi. Orada tədqiqat işi aparmaq dəyərlidir. Əl yazısına görə iki ədəbi əsər onunla məşğul olur.

1980‑cu il MKBT Hesabatında bir xəritə dərc edildi, onun üzərində Gerecse dağlıq bölgəsində yerləşən 4630‑ci mağara katastr vahidinin bir hissəsi göstərilir. Lendvay Ákosun 1981‑ci ildə hazırladığı xəritədə 24‑nömrəli Nyári mağarasının coğrafi mövqeyi görünür. 1981‑ci il Karszt és Barlang 1‑2‑ci fəsil sayısında Nyári mağarasının 4630/24 katastr nömrəsi olduğu açıqlanmışdır. 1984‑cü ildə nəşr olunan “Magyarország barlangjai” adlı kitabın ölkə üzrə mağara siyahısında Gerecse dağlıq bölgəsinin mağaraları arasında 4630/24 katastr nömrəli Nyári mağarası adıyla qeyd olunmuşdur. Siyahıya bağlı olaraq Dunazug dağlıq bölgəsinin mağaralarının coğrafi mövqeyini göstərən 1:500 000 ölçülü xəritədə mağaranın coğrafi mövqeyi görünür. 1986‑cı il yanvarın 11‑dəki mağara gəzintisi zamanı Vértes László Karszt‑ és Barlangkutató Csoport müəyyən etdi ki, orada yarasa yoxdur.

Tatabányai Barlangkutató Egyesületin 1991-ci il raporuna görə dövri olaraq aktiv su çəkmə mağarasıdır. Su toplama sahəsi təxminən 1000 m²-dir. Kəşfiyyatı 1970-ci illərin əvvəllərində Vértes László Karszt- és Barlangkutató Csoport, daha sonra isə Kőbányai Barlangkutató és Hegymászó Szakosztály tərəfindən aparılmışdır. O vaxt təxminən 10 m dərinliyə qədər araşdırılmışdır. Yenidən kəşfiyyatın başlanması məntiqli görünür. Mağaradan təxminən 30 m uzaqda, meşə yolu yanında təxminən 1–1,5 m dərinlikdə, inkişaf mərhələsində olan, gənc bir dolina mövcuddur.

1994-cü il Limesdə Székely Kinga tərəfindən yazılmış məqalədə oxunur ki, 4630/24 mağara katastr nömrəli Nyári-barlangın digər adı A Lengyel-barlang III.sz. aknája‑dır. Bertalan Károlyun mağara kolleksiyasında bu boşluq yer almır. Mağara Tabanı İnstitutunda mağaranın katastr əsas vərəqi, xəritəsi və ədəbi əsas vərəqi yoxdur, lakin fotoşəkili və tədqiqat əsas vərəqi mövcuddur. 2001-ci il yanvarın 28‑i, 2001-ci il iyunun 23‑ü, 2002-ci il iyunun 23‑ü, 2002-ci il dekabrın 29‑u, 2003-cü il fevralın 23‑ü, 2003-cü il mayın 25‑i, 2004-cü il iyunun 29‑u və 2004-cü il dekabrın 22‑si tarixlərindəki mağara gəzintilərində Gerecse Barlangkutató és Természetvédő Egyesület müəyyən etmişdir ki, mağarada yarasa yoxdur.

2005-ci ildə Polacsek Zsolt mağaranı ölçmüş, sonra ölçmələrə əsasən mağaranın plan xəritəsini, uzunluq kəsik xəritəsini və enlik kəsik xəritəsini çəkmişdir. 2006-cı il yanvarın 22‑si, 2006-cı il iyunun 30‑u, 2006-cı il sentyabrın 24‑ü və 2006-cı il dekabrın 23‑ü tarixlərindəki mağara gəzintilərində Gerecse Barlangkutató és Természetvédő Egyesület müəyyən etmişdir ki, içində yarasa yoxdur. Birliyin 2007-ci il raporuna görə, mağara artıq 1970-ci illərdə tanınmışdır. O dövrdə aparılan tədqiqatlarda iddia edilir ki, 8–10 m dərinliyə çatmışlar, lakin bu məlumat 2007-ci il kəşfiyyat nəticələri nəzərə alındıqda ehtimal edilmir. Dərinliyi doldurma xarakterinə əsasən maksimum 5 m ola bilərdi.

2007-ci ilin sonunda assosiasiyanın üzvləri mağarada araşdırma işinə başladılar. Çökəkli giriş çıxarıldı və bir az genişləndirildi və o zaman 0,5–1 m enində, 5 m uzunluğunda, 3 m dərinliyində və dik yamaclı sürüşmə keçidi döşəməsinin tam kesitində dərinləşdirilməyə başlandı. Aşağıya 3 m eninə qədər tədricən genişlənən keçidin uzunluğu 8,5 m-ə, dərinliyi 6 m-ə artırıldı. Açılmış material yer səthinə daşındı.

Daha da araşdırma baxımından təşviqedici olan odur ki, bu mağarada havalandırma şərtləri Lengyel-barlang – Lengyel-szakadék – Március-barlang sistemində müşahidə edilənlərlə əksdir, çünki burada qışda güclü kiçik havalandırma müşahidə olunur. Mağaranın əvvəlki yarasa məskənliyi barədə məlumat yoxdur, buna görə də 2007-ci ilin oktyabrın 7-də son nöqtənin yaxınlığında iki kiçik patkósdenevér (yarasa) mövcudluğu qeyd edildi. Yarasalar ehtimal ki, payızda keçid məkanı kimi mağaradan istifadə etmişlər.