Orif Gulxaniy uy-muzeyi

Orif Gulxaniy ev-muzeyi Samarkand şəhərində yerləşir. Bu ev-muzeyi demək olar ki, bütün ömrünü bu evdə yaşayan məşhur özbək və tacik şairi, düşüncəsi Orif Gulxaniyin həyatı və yaradıcılığına həsr olunmuş.

Orif Gulxaniyin tərcümeyi-halı

Orif Gulxaniy 1879-ci ildə Samarkandda ziyalı ailədə doğulmuş. Samarkand mədrəsəsini bitirmiş, daha sonra Buxarada ali dini və dünyəvi təhsil almış. Buxarda təhsili başa vurub, Samarkandə qayıdaraq «Madrasai Nav» mədrəsəsində müəllimlik etməyə başlayır. Mədrəsədə işləyərkən Alisher Nəvai və Bedil yaradıcılığını öyrənməklə məşğul olmuş, o dövrdə fars və tacik dillərində alovlu mənasını verən Gulxaniy təxəllüsü ilə şeirlər yazmağa başlamışdır.

Samarkandda Muqimiy, Furqat, Vasliy, Pisandiy, Sədriddin Aynilər ilə tanışlığı onun yaradıcılıq fəaliyyətinə böyük təsir göstərmişdir. Gulxaniyin yaradıcılığı sayəsində Samarkandda digər şairlər də ortaya çıxmış, onların arasında Mirzo Akramiy, Fikriy, Tug‘ral, Abdulaziz Abdurasulov və başqaları məşhurdur. Gulxaniy onlarla birlikdə Samarkand mədrəsələrinin tələbələri və yerli şairlər, şeirsevərlər üçün yaradıcılıq görüşləri təşkil etmişdir. Sonradan ənənəyə çevrilən bu görüşlər sayəsində Said Nazar, Nazarmat, O‘tkir Rashid, Ra‘no Uzoqova, Vohid Abdullayev, Dushan Fayziy kimi şairlər yetişmişdir.

Gulxaniyin yaradıcılığı məşhur özbək dövlət vəzifəli şəxsi və şairi, Gulxaniyin izdosu Şarof Rashidovun təşəbbüsü ilə 1980-ci ildə geniş ictimaiyyətin diqqətinə çatmışdır. Həmin ildə Gulxaniyin doğumunun 100 illiyi qeyd olunmuşdur.

Ev muzeyi

Uzun illər ərzində ev-muzey üçün əl yazmaları və materiallar toplanmışdır. 1993-cü ildə Orif Gulxaniyin ev-muzeyi açılmış, bu ev-muzey yerləşdiyi küçəyə onun adı verilib. Sonradan muzeydə təmir işləri aparılmış, muzey dövlət qorumasına alınmışdır.

Muzeyə daxil olarkən, sağ tərəfdə şairin yaradıcılıqla məşğul olduğu otaq yerləşir. Ev-muzeydə onun yaşadığı otaqlar, Gulxaninin 300‑ə yaxın şəxsi əl yazıları, 145 əsəri, açıqlamaları, əsrin sonuna aid ev‑təsərrüfat əşyalarından ibarət 2500‑dən artıq eksponatlar, əl yazmaları və kitablar, fotoşəkillər, Gulxaninin şəxsi əşyaları saxlanılır və daha çox şey təqdim olunur. Həmçinin, muzeydə tarix, din, xatirəlik haqqında kitablar, «Oyna» jurnalı topluları (1914), Hofiz, Bedilin dəvənləri, Bartoldun «Türkistan ölkələrini suvarmaq haqqında» kitabının orijinal nüsxəsi, Furqat, Muqimiy, Umarxon, Zavqiy və digər şairlərin şeir topluları, «Alifbe» kitabı, ərəb dilindəki tüş kitabı və digər əsərlər də təqdim olunur. Şairin uşaqları və nəvələri üçün yetkinlik yaşına çatmış körpə yatağı, alüminiumdan hazırlanmış nadir musiqi stendi, XIX əsrə aid qab‑qabaqlar, gil gözələr, çilim (kalyan), şair geyimləri diqqətəlayiq eksponatlardır. Ev-muzey həyətində meyvəli ağaclar, güllərin yetişdiyi böyük bağ yaradılmış.