Ozan mosque, Ganja

Ozan Məscidi (Azerbaijani: Ozan Məscidi; Arabic: مسجد أوزان (كنجه)) bir məscid və tarixi memarlıq abidəsidir, Azərbaycan, Gəncə şəhərində yerləşir.

1884-cü ildə inşa edilən məscid 2 avqust 2001-ci il tarixində Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 132 saylı Qərarı ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələri siyahısına daxil edilmişdir.

Ümumi baxış

Ozan Məscidi 1884-cü ildə Gəncə şəhərində Ozan məhəlləsinin sakinlərinin vəsaiti ilə tikilmişdir. Lakin giriş arxasının üzərindəki yazıda inşa tarixi 1786 kimi göstərilir. Bina ümumi sahəsi 358 m2 (3 850 kv ft), istifadəyə yararlı sahəsi isə 224 m2 (2 410 kv ft) təşkil edir. Məscidin əsas hissəsi kub şəklində ibadət salonu olub, onun üzərində bir göyərçin var. Yanlarda iki əlavə otaq yerləşir.

1907-ci il tarixli Molla Nəsrəddin jurnalının 12-ci nömrəsində 1906-cı ildə Ozan məhəlləsinin sakinlərinin köməyi ilə məscidin təmiri üçün 2 000 manatın yığıldığı bildirilir. 1920-ci ildə Gəncə üsyanı zamanı məscidin bir hissəsi şəhəri mühasirə edən bolşeviklərin top atəşindən məhv edilmişdir. Üsyanın basqısı zamanı məsciddə sığınan sakinlər də içində alovlanaraq öldürülmüşdür. Gəncədən olan hərbi pilot və émigrə Məməd Altunbay şəxsi olaraq məsciddə baş verənləri şahid olmuşdur. O, bu hadisələri 1989-cu ildə Ankara’da nəşr olunan kitabında yazmışdır. Kitabında o qeyd edir ki:

Ozan məscidinin mərkəzində, yanğın tərəfindən bükülmüş yüzlərlə insanın yanmış cəsədları dəhşətli bir səhnə yaratdı... Yanaraq öldürülmüş günahsız insanların qanı və yağı yanmış qapının altından axırdı. Cəsədlər arasında tam yanmamış, amma qara rəng almış üzlər, əllər, ayaqlar və saçlar var idi, bu da faciənin böyük dəhşətini daha da artırırdı. Küçənin digər ucunda beş ya da altı erməni akkordeon çalırdı.

Azərbaycanın Sovet işğalı sonrası, 1928-ci ildə dinə qarşı rəsmi bir kampaniya başladı. Həmin ilin dekabrında Azərbaycan Kommunist Partiyasının Mərkəzi Komitəsi bir çox məscidi, kilsəni və sinaqoqu təhsil məqsədləri üçün klubların balansına köçürdü. 1917-ci ildə Azərbaycanda 3 000 məscid olduğu halda, bu rəqəm 1927-ci ildə 1 700‑ə, 1928-ci ildə 1 369‑a və 1933-cü ildə yalnız 17‑yə düşdü. Ozan məscidi bu dövrdə ibadətə bağlanmadı. Bina əvvəlcə korlar üçün emalatxana, sonra isə ərzaq mağazası kimi istifadə edildi. 1979-cu ildə məscid binası bərpa edildi. Onun daxili divarlarına rəssam Rustam Huseynquliyev tərəfindən rəsmlər çəkildi. Bina Nizami memorial muzeyi və kitab mağazasına ev sahibliyi etdi.

Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra, məscid 2 avqust 2001-ci il tarixli Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 132 saylı Qərarı ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələri siyahısına daxil edildi.

Hal-hazırda məsciddə kitabxana fəaliyyət göstərir.