Zarrabi mosque

Zarrabi məscidi Gəncə şəhərində, Azərbaycan Respublikasında yerləşən keçmiş məscid və memarlıq abidəsidir. Məscid 19-cu əsrdə tikilmişdir və 2 avqust 2001-ci il tarixində Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti tərəfindən qəbul edilən 132 saylı qərarla yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələri siyahısına daxil edilmişdir.

1928-ci ildə məscid kimi tərk edilmiş, bina yaşayış məkanı kimi istifadə olunmuş, daha sonra bərpa edilərək Gəncə Dövlət Dram Teatrının istifadəsinə təhvil verilmişdir.

Tarix

Zarrabi məscidi 19-cu əsrdə Gəncə şəhərinin Zarrabi məhəlləsində tikilmişdir. Tədqiqatçı Fərux Əhmədov qeyd edir ki, bu memarlıq abidəsinin tikintisi Zarrabi məhəlləsinin görkəmli şəxsləri, o cümlədən Hacı Kazanfar Qərbəli Ağa oğlu, Məşədi Qasım Hacı Əhmədli, Əli bəy Hacı Əlibəyov, Qərbəli Sur Abdullah oğlu və başqaları tərəfindən asanlaşdırılmış və yerli icma tərəfindən maliyyələşdirilmişdir. İnanılır ki, Zarrabi məscidi də Qədim Gəncənin ərazisində mövcud olub. Lakin, həmin məscid 1139-cu il zəlzələsində məhv olunmuşdur.

Azərbaycanın Sovet işğalı sonrası 1928-ci ildə dinə qarşı rəsmi kampaniya başladı. Həmin ilin dekabr ayında Azərbaycan Kommunist Partiyasının Mərkəzi Komitəsi bir çox məscidi, kilsələri və sinagogları təhsil məqsədləri üçün istifadə ediləcək klub balansına köçürmüşdür. 1917-ci ildə Azərbaycanda 3 000 məscid olduğu halda, bu rəqəm 1927-ci ildə 1 700‑ə, 1928-ci ildə 1 369‑a və 1933-cü ildə yalnız 17‑yə düşmüşdür. Bu dövrdə Zarrabi məscidi də ibadət üçün bağlanmış və binası yaşayış məkanı kimi yenidən təyin edilmişdir.

Daha sonra, yerli ekspertlər və mədəniyyət xadimləri şəhər idarəsinə müraciət edərək, bərpa edilmiş Zarrabi Mosque-də Poetry Theater-in yerləşdirilməsi icazəsini istədilər. Təklif qəbul edildi və bina təmir olundu, yaradıcı komandaya təhvil verildi. 1979-cu ildən etibarən Nizami Poetry Theater binada fəaliyyət göstərməyə başladı. Nizami Ganjavi'nin “Khamsa” əsasında motivlərdən ibarət bir neçə tamaşa orada səhnələşdirildi. Teatr əvvəlcə 1981-ci ilə qədər könüllü əsasda fəaliyyət göstərsə də, daha sonra Ganja State Drama Theater‑dan işçi vəzifələri ayrıldı.

Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra, məscid 2 avqust 2001-ci il tarixli, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 132 saylı Qərarı ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələri siyahısına daxil edildi.

2008-ci ildən etibarən Nizami Poetry Theater‑ın yerləşdiyi məscid binası Ganja State Drama Theater ilə birləşdirildi və indi onun açıq hava səhnəsi kimi fəaliyyət göstərir.

Memarlıq

Məscid iki kubbəli, veranda tipli məscidlər üslubunda dizayn edilmişdir. Bina üç hissəyə bölünür: 70 m2 (750 sq ft) sahəli böyük namaz salonu, 30 m2 (320 sq ft) sahəli kiçik otaq və 25 m (82 ft) uzunluğunda və 3 m (9.8 ft) enində veranda. Namaz otağında yer qalmadıqda, ibadət edənlər verandadan da istifadə edirdilər.