Parli Safa Mosque

Safa Camii ya da bilinən digər adıyla Parlı Camii, Diyarbakır'ın Sur rayonunda yerləşən tarixî bir məsciddir. Həmçinin Şeyh Safâ, İpariye, İparla, Palo adlarıyla da tanınır.

Tarixi

İnşa tarixi və bənası dəqiq bilinməsə də Şah İsmâil'in babası, Şeyh İbrâhim Safî'nin oğlu Cüneyd-i Safevî'nin arzusuyla Uzun Hasan (1454-1478) tərəfindən tikildiyi qəbul edilir. Akkoyunlu dövründə tikildiyi təxmin edilirsə də təmirinin (1531-1532) tarixləri arasında həyata keçirildiyi üçün Osmanlı memarlığını xatırladır. Evliya Çelebi bu strukturu “İpariye” deyə adlandırır və yağışlı havada divarlarının misk qoxduğunu bildirir.

Memarlığı

Yanlarda ikişer ayağa, şimal və cənubda harim ana divarına oturan səkkizbucaqlı kasnaklı, tək orta kubbəli, eninə planlı kâgir bir məsciddir. Harim məkanı, iki yanda künclərdə birer pandantifli kiçik kubbələrlə və ortada beşik tonozla örtülü üç bölümlü birer nefle genişləndirilmişdir. Bu hissə, iki yan divarına açılmış üçer pəncərə, məscid divarının künclərinə yaxın iki pəncərə, onların giriş divarındakı simmetriklərində yerləşən pəncərələr, qapının üzərindəki kiçik pəncərə və dörd ədəd kasnak pəncərəsi olmaqla iyirmi dörd pəncərədən işıq alan, içi olduqca işıqlı bir quruluşdur. İki yanı sütuncəli və üzərində üç dilimli körpü içində on sıra mukarnaslı daş bir məcrəbə malikdir. Daş minberi isə həndəsi və bitki motivli bəzəklərə sahibdir. Məscid daxilində kəsik daşdan dörd ayaqlı kubbəni daşıyan və yanlara keçmək üçün daş ayaqlar 45 dərəcəli bucaqlarla yanlara doğru açılan bir sistem var. Əsas kubbe şimal və cənubda bədən divarları üzərinə oturur. Minarə, məscidin şimal-şərq küncündə yerləşir. Minarə taxtası kvadrat planlıdır və qara daşdan tikilmişdir.