Red Madrasa of Cizre

Kızıl Medrese ya da Kırmızı Medrese (Kürtçe: Medresa Sor Arapça: Medreset-ül Hamra), Şırnak vilayətinin Cizre rayonunun mərkəzindəki Dağkapı məhəlləsində yerləşən tarixi bina.

Şəhərin qərbindəki sur qalıntıları üzərində yerləşir. Əksəriyyəti dörd bucaqlı kvadrat formalı qırmızı kərpicdən tikilib və adını bu materialdan alır. Cənubundakı məscid və türbə ilə birlikdə inşa edilib. Bu gün dəbəsiz halda olmasına baxmayaraq Cizre şəhəri ilə eyni mənada olan bina, 2007-ci ildə Vakıflar Ümumi İdarəsinin təmir işləri ilə yenilənmiş; məscid və Qur'an kursu kimi istifadəyə açılmışdır.

Kızıl medrese xalq arasında Kürtcə Medresa sor adıyla da bilinir. Ərəb mənbələrində isə Medreset’ü’l Hamra olaraq keçər. Nuh Tufanından sonra inşa edildiyinə inanılan Nuh Türbəsi və Orta Çağın məşhur fizikçi və incəsənət adamı El-Cezeri'nin türbəsi kimi fərqli dövrlərə aid olan önəmli digər binaların da olduğu bir sahədir.

Cizre Bəylik dövründə II. Han Şeref Bey tərəfindən 14-cü əsrdə tikdirilmişdir. II. Han Şeref Beyin Akkoyunlu hakimiyyətinə son verib Cizre-ni aldıktan sonra şəhərin alınmasına bir adak olaraq tikdirdiyi külliyənin bir hissəsi olduğu düşünülür.

Qızıl Medrese; medrese, məscid və türbə binalarının bir-biri ilə əlaqələndirildiyi bir külliyyədir. Açıq həyətli medrese tipində; şimal-cənub istiqamətində düzbucaqlı planlı və iki eyvanlıdır. Dörd tərəfi revaklarla əhatə olunmuş həyətin cənub qanadı məscid, baş müdris otaqları və türbəyə, digər qanadları isə müdris və tələbə otaqlarına ayrılmışdır. Kürd alimi Molla Ahmed-i Cezirînin bu medresedə təhsil verdiyi düşünülür.

Avlunun cənzindəki üçlü revakdan keçilərək çatılan basıq kəmərli qapıdan məscid bölməsinə, məscidin cənz divarında, iki pilləkənlə çatılan qapıdan türbəyə keçilir. Molla Ahmed Cezîrî Türbəsi olaraq adlandırılan türbə, iki mərtəbəlidir. Aşağı mərtəbə məzar otağıdır, yuxarı mərtəbənin isə vacib iclasların keçirildiyi və dini müzakirələrin həyata keçirildiyi münazirə otağı kimi istifadə edildiyi deyilir. Məzar otağında yeddi məzar daşları var. Məzar şahidləri arasında kitabəsi oxuna bilənlər arasında Melayê Cizîrînin adına rast gəlmək olmur, lakin Mîr İmadeddin bin Şeref el-Bohti'nin məzar daşı xalq arasında Melayê Cizîrîyə aid məzar kimi bilinir.