Remete-hegyi No 10 Cave

Remete-hegyi 10. sz. mağara Duna–Ipoly Milli Parkında yerləşən Remete-szurdokda tapılan mağaralardan biridir.

Təsvir

Budai Təbiət Qoruma Sahəsində, Remeteszőlős kənar ərazisində, xüsusi qorunan sahədə, meşədə, Remete-szurdokun şərq tərəfində, Remete-dağın dik və qayalı tərəfdə mağaranın DK-yə baxan girişi yerləşir. Şəlalənin orta mağara səviyyəsində (bu səviyyə vadinin dibindən 70 m yuxarı, 340–350 m dəniz səviyyəsindən yüksəklikdə uzanır) yerləşir. Mağara 20 m uzunluqda, 250 m² sahədə və 70 m³ həcmdədir. Yalnız azca daraldığı üçün keçidlərində hərəkət etmək mümkündür. Girişdən ölçülən 4. m-də sol tərəfdə yan yol başlayır, bu yol bir neçə metr sonra səthə açılır. İrəli gedərək kiçik otağa çatmaq olar. Sağ tərəfdə kök salan çökəkli yarıq var. Koridoru kiçik enişli keçid bağlayır, bu keçid aşağıdır. Girişdə Şəlalə vadisinə gözəl mənzərə açılır. Mağara əsas avadanlıqla keçilə bilən mağara olduğu üçün ziyarət üçün icazə tələb olunmur.

1984-cü ildə ilk dəfə Remete-hegyi 10. sz. mağara olaraq ədəbiyyatda qeyd olunmuşdur. Mağara ədəbiyyatda 10. saylı mağara (Horváth, Szunyogh 1971), Eltömődött-mağara (Horváth, Szunyogh 1971), Remetehegyi 10. sz. mağara (Bertalan 1976) və Remetehegyi eltömődött mağara (Leél-Őssy 1957) adları ilə də rast gəlinir. Altını örtən qalın gil təbəqəsi səbəbindən Eltömődött-mağara adı verilmişdir.

Tədqiqat tarixi

1877-ci il Archaeologiai Értesítő-də qeyd olunmuşdur ki, Macar Milli Muzeyinin antikvarlıq anbarı noyabr ayında 1 (heyvan mənşəli) aşağı çənə sümüyü, 2 sümük və 3 gil qabı ilə zənginləşmişdir. Bu tapıntılar, Budai Remetemária yaxınlığında yerləşən qayalı dəlikdən çıxarılmışdır, Lóczy Lajos muzeyə hədiyyə etmişdir. 1904-cü il Budapest Régiségeiben qeyd olunmuşdur ki, ehtimal ki, Remetemária qayalı dəlikləri daş dövrü çoban məskənləri olmuşdur, ondan Lóczy Lajos (Régészeti N., 168/1877.) Macar Milli Muzeyinə xam gil parçaları aparmışdır.

1937-ci ildə işığa çıxdı, Jablonkay István tərəfindən yazılmış nəşrdə Remete-szurdokun sol tərəf divarında, çaydan 50 m (yuxarı mərtəbə) və 10 m (aşağı mərtəbə) yüksəkdə mənbə mağaralarının olduğu qeyd olunur. Yuxarı mərtəbədə yerləşən Remete-hegyi-kőfülkədən daha az inkişaf etmiş və daha çirkin digər yuxarı mərtəbədə yerləşən mənbə mağaraları, bütün şəlalənin uzunluğunda müşahidə edilə bilər. Əgər bir mağaranın eroziya bazası aşağıya enərsə, mağaranın su sistemi də bunu izləyir. Bu, məsələn, suyun köhnə keçid mağarasını və köhnə mənbə mağarasını tərk edib, qaya təbəqəsinin nazik çatlaqlarından aşağıya enərək yeni mağara sistemi yaratması ilə baş verə bilər. Bu halda köhnənin altında yeni mənbə mağarası açılır, batmış eroziya bazasının yeni mərtəbəsində. Köhnə yuxarı giriş isə qalıb qalan karst qırığı ilə bağlanır. Remete-szurdokun sol tərəf divarında sıralanan tərk edilmiş mənbə mağaraları bu prosesin gözəl nümunələridir. Bu mağaraların eroziya bazası, şəlalənin yaranmasına səbəb olan çayın mağarası idi. Şəlalə mağarası çayının köhnə, bölmə dəyişmədən əvvəlki hündürlüyünü yuxarı mərtəbə mağaraları göstərir.

1942-ci ildə nəşr olunan, Budapest tarixı adlı kitabda Tompa Ferenc tərəfindən yazılmış fəsildə Rómer Flórisdən sonra Nagy Géza-nın da Remetemária qayalıq dəliklərindən çıxan xam qabların, ehtimal ki, cilalanmış daş dövründən gəldiyini qeyd etdiyi bildirilir. Leél-Őssy Sándor, Macar Hidrologiya Cəmiyyəti 1949-cu il martın 9‑u keçirilən iclasında Hét-lyuk mövzusunda bir təqdimat etdi. Təqdimatda Remete-szurdokun digər mağaralarına da toxunulmuşdur. Leél-Őssy Sándor, cəmiyyətin 1949-cu il noyabrın 9‑u keçirilən ixtisas iclasında da Remete-szurdok mağaralarını təqdim etmişdir.

A Hidrologiya Jurnalı 1950-ci il nəşrinin 3–4-cü sayında Leél-Őssy Sándorun 1949-cu il martın 9-da verdiyi çıxışın mətni dərc olunmuşdur. Nəşrin adı A remetehegyi Hétlyuk-zsomboly. Tədqiqatda Remete-hegyin hazırda yüksəkdə yerləşən, lakin artıq quru, məhv olan mənbə mağaralarının pliosen və erkən pleistosen dövrlərində meydana gəldiyi bildirilir. (Hét-lyuk altında mağara, Remete-hegyi-kőfülke və bir neçə kiçik yarımçıq, həmçinin parçalanmış mağara, eləcə də mənbə boşluğu.) Daha sonra gənc tektonik yüksəliş və eroziya bazasının iqlim mənşəli aşınması səbəbindən Remete-hegyin karsıt su səviyyəsi aşağı düşmüş və quruya çevrilmiş mağaralar məhv olmağa başlamışdır.

1950-ci il Hidrologiya Jurnalı 11–12-ci sayında dərc olunmuş, Leél-Őssy Sándorun (bu tədqiqat 1949-cu il noyabrın 9-da verilən çıxışdır) yazdığı məqalədən məlum olur ki, Cholnoky Jenő 1936-cı ildə nəşr etdiyi kitabına görə Remete-szurdok parçalanmış su dili mağarasıdır. Şuradakı mövcud kiçik mağaralar bu parçalanmış köhnə böyük mağaranın parçalanması nəticəsində yaranmış yan mağaralardır (mağara kaptürü). Jablonkay István 1937-ci il dissertasiyasında şuradakı karsıt formalarının yaranmasını Cholnoky Jenő tərəfindən təsəvvür edilən yaranma ilə izah edir. Láng Sándor 1948-ci ildə dərc olunmuş tədqiqatında qeyd edir ki, hazırkı quru, yüksəkdə yerləşən mağaralar gənc tektonik yüksəlişin və karsıt su səviyyəsinin enməsinin nəticəsidir. Leél-Őssy Sándorun yazısına görə Remete-hegyin yan tərəfində, máriaremetei szurdokun üzərində karsıt formaları əsasən mağaralar tərəfindən təmsil olunur. Bu mağaralar kiçik, quru və qısadır. Yeganə istisna (Remete-barlang) bütün hallarda vadinin dibinin üzərində yerləşir, buna görə də köhnə, məhv olan mağaralardır.