Róka-hegy Cave

Róka-hegyi-barlang Macarıstanın xüsusi qorunan mağaralarından biridir. Duna–Ipoly Milli Parkında yerləşən Pilis dağlıq bölgəsində yerləşir. Əsasən mineralları ilə məşhurdur. Mağara girişi hal-hazırda gömülüb.

Təsvir

Mağara Pilis dağlığının ən şərq cənubda yerləşən dağlarından biri, Róka-hegy zirvəsində, Kormorán küçəsi 20 və 24 nömrəli evlər arasındakı ərazidə açılıb, lakin hal-hazırda girişi ziyarətə qapalıdır, doldurulub və buna görə də keçilməzdir. 14 metr dərin, quyu ilə əhatə olunmuş, süni qazıntıdan sonra mağara başlayır.

Yuxarı hissəsi eosen dövrünə aid kalkerdən, aşağı hissəsi isə trias dövrünə aid kalkerdən ibarətdir. İki qaya növünün görüşdüyü yer Cápaszáj adlı, süni genişlədilmiş, dar keçiddir. Boşalma qarışıq, isti suyun sızması nəticəsində baş vermişdir. Su təxminən 10 santimetr qalınlığında bir kalkar təbəqəsi və demək olar ki, şaquli bir çatlağı izləyib. Mağarada bu kalkar təbəqəsi boyunca görünür. Boşalma pleistosenin daha əvvəlki mərhələsində, ya da pliocenin sonlarında yaranmışdır. Tria dövrü kalkerdə formalaşan keçidlərin enişi eosen kalkerdə formalaşan keçidlərin enişindən çox daha böyükdür. Dərin nöqtəsi daş qırıntıları ilə doldurulmuşdur.

Yüzeydən süzülən yağışın nəticəsi olaraq çoxlu damcı daşları yaranıb, bunlar nisbətən inkişaf etməmiş, kiçikdir. Keçidlərdə noxud daşları var, bunlar mağaranın yuxarı hissəsində buxar çəkmə ilə, aşağı hissəsində isə buxarlanma səbəbindən yaranıb və böyümüş, daha sonra kiçik damcı daşları üzərində inkişaf edib. Mağarada sferik salonlar, sferik sütunlar var və həmçinin damcı daşlarından yaranan noxud daşları da mövcuddur. Xüsusi dəyəri ilk dəfə buradan təsvir edilən, kütləvi şəkildə rast gəlinən taclı noxud daşıdır.

Aknasistemdən qeyd olunanlar arasında lövhəli kristallarda görünən barit, güclü parıltılı kristal alçı çöküntüsü, budaqlı, spiral və iynəvari alçı formasyonları, markazitdən əmələ gələn limonit yumşaq daşlar, dağ südü, budaqlı, sarımtıq-ağ-işıqlı qəhvəyi, kələmvari noxud daşları, 1–5 santimetr ölçüdə, şüa şəklində böyümüş aragonit iynələrindən ibarət kristal kütlələri, böyümüş kalcit, lublinite, aragonit, goethit və saman damcı daşı.

Bartha Zsuzsanna 13 alq növünü yolardan müəyyən etdi. Bunlardan üçü Mátyás-hegyi-barlangdan Palik Piroska, ikisi Pál-völgyi-barlangdan Suba Éva artıq müəyyən etmiş, dördü Béke-barlangda, iki dənəsi Baradla-barlangda da Claus György araşdırması əsasında tapılmışdır.

Loksa Imre dörd tullanma növü, o cümlədən Macarıstanda yalnız mağaralardan çıxan Folsomia candida adlı növ, bir neçə sinek növü, məsələn, mavi çöl sineyi və bir həşərat növü mağarada tapdı, dəqiq müəyyən edilməmiş bir Trechus növü.

Mağara əslində dik yamaclı akna sistemi və topuq qulaqlı sistemidir, onun son bölməsi təxminən 25 metr dərinliyində, dərin, şaquli keçiddir.

Ürömün üç dərəcəli qorunan mağarasından biri, digərləri Amfiteátrum-mağarası və Ürömi-su çəkmə mağarasıdır.

Bura mağara ədəbiyyatda Kristály-mağara (Kordos 1984), Róka-mağara (Csulák 1982), Róka-hegy Cave (Kordos 1977), Rókahegyi aknabarlang (Németh 1975), Rókahegyi-barlang (Barátosi 1959), Rókahegyi barlang (Szilvássy 1960), Rókahegyi hévizes barlang (Bertalan 1976), Rókahegyi hévvizes barlang (Szilvássy 1960), Rókahegyi-kristálybarlang (Leél-Őssy 1958), Rókahegyi kristálybarlang (Bertalan 1976) və Rókahegyi új barlang (Bertalan 1976) adları ilə də rast gəlinir. 1977-ci ildə ilk dəfə Róka-hegyi-barlang adlandırılmışdır mağara ədəbiyyatda. Róka-hegyi-barlang Karszt- és Barlangkutatási Tájékoztató 1959-cu ilin oktyabr sayısında Romaifürdő ősforrás mağarası kimi qeyd edilən mağara ilə eynidir (bu müəyyənləşmə Karszt- és Barlangkutatási Tájékoztató 1959-cu ilin dekabr sayısında dərc olunmuşdur və redaktor Balázs Dénestən gəlir). Yaxın Róka-hegyi Kristály-barlangın da ad dəyişiklikləri Kristály-barlang və Rókahegyi új barlang adlarıdır.

Tədqiqat tarixi

1958-ci ildə nəşr olunan və Leél-Őssy Sándor tərəfindən yazılmış tədqiqatda bu mağara Rókahegyi-kristálybarlang adı ilə təsvir olunmuş ola bilər. Təsvirə görə Róka-hegy K-i ucunda yerləşən böyük daş mədənində, təxminən 220 m dəniz səviyyəsindən yuxarıda mağaranın girişi yerləşir. Mağara girişində uzaqdan da yaxşı görünən böyük, xarakterik hevə qaynağı şlanı müşahidə olunur. Daş mədənçiliyi ilə açılmış və ilkin bağlanmış kavernə kəşf edilmişdir. Mağaranın bir hissəsi qazılmışdır, hal-hazırda təxminən 30 m uzunluğunda və təxminən 10 m dərinlikdədir. Xarakterik, hevə suyu ilə yaranmış mağara (köhnə hevə qaynağı şlanı) dachstein kireçdağında formalaşmışdır. Hal-hazırda çox məhv olur, quru və tıxanır. Kertai György mağarada çoxlu, noxud daşlı aragonit kristallarından bəhs etmişdir, bunlar hevə sularından yığılıb. Kireçdağ mağarada hevə təsiri səbəbindən çox tozlanır. Tədqiqatın əlavə olaraq Kevély-dağ qrupunu göstərən bir xəritə eskizi əlavə olunmuşdur. Xəritə eskizində Rókahegyi-kristálybarlangın coğrafi mövqeyi görülür. Şəkildə və mətnində 1 nömrəsi ilə mağara işarələnmişdir.