Strázsa-hegyi rock shelter

Strázsa-hegyi-sziklaodú Duna–Ipoly Milli Parkında yerləşən Pilis dağları, Nagy-Strázsa dağında yerləşən bir mağaradır.

Təsvir

Strázsa-hegyi-sziklaodú Esztergom-Kertváros məhəlləsində, Nagy-Strázsa dağı (Strázsa-hegy) DNy-i tərəfdə, Strázsa-hegyi-mağaradan şimala və təxminən 3 m aşağıda, 8–10 m məsafədə yerləşir. 8 m uzunluğundakı qayalıq mağaranın böyük girişi DNy-yə baxır. Üst triass dövrünün dachstein kireçdaşı, korroziya və donma ilə kiçiklənmə təsiri nəticəsində mağara yaranıb. Boşluğun divarında bir neçə yerdə şor daş, kalk kalki köpük və yüksəlmiş romboedral kalkit müşahidə olunur, lakin bunlar çox zədələnmişdir. Asanlıqla çatdırıla bilən, asanlıqla gəzilə bilən mağara icazəsiz, küçə geyimi ilə, avadanlıq istifadə etmədən görülə bilər.

Mağara ədəbiyyatda Strázsa-hegyi-kőfülke (Bertalan, Schőnviszky 1973–1974), Strázsa-hegyi kőfülke (Véghelyi 1922–1925), Strázsahegyi kőfülke (Földváry 1935), Strázsa-hegyi-sziklaodu (Bertalan, Schőnviszky 1973–1974), Strázsa-hegyi sziklaodu (Kárpát 1991), Strázsahegyi sziklaodu (Schőnviszky 1937), Sztrázsahegyi kőfülke (Kadić 1952) və Sztrázsahegyi sziklaodu (Kadić 1952) adları ilə də tanınır. 1984-cü ildə ədəbiyyatda ilk dəfə Strázsa-hegyi-sziklaodúnak adlandırılmışdır.

Tədqiqat tarixi

1922–1925-ci illərdəki Mağara Tədqiqatı işığında Véghelyi Lajos bildirir ki, Öreg-Strázsa-hegy DK-i hissəsinin çöl kireç daşı təpələrində, karstlaşmış qayalıq qrupunda üç boşluq tapılıb, bunlardan biri Strázsa-hegyi kőfülke-dir. Boşluğa kőfülke adını vermişdir, çünki onun yaranması kőfülke qayalıq boşluq tipinə uyğundur. Kőfülke dəniz səviyyəsindən 284 m yüksəklikdə yerləşir və Dorog tərəfə baxır. 1925-ci il Esztergom İllik Jurnallarında qeyd olunur ki, Öreg-Strázsa-hegyin Tábla-hegy tərəfinə düşən, çox karstlaşmış hissəsində qayalıq boşluqlar mövcuddur. 1935-ci il Erdészeti Lapokda yazılır ki, Esztergom yaxınlığında yerləşən və çox maraqlı qayalıq formalarına zəngin Strázsa-hegy karstlaşmış qayalıq qrupunda Véghelyi Lajos üç boşluq aşkar edib. Bunlardan birinə Strázsahegyi kőfülke adı verilib.

Az 1953. évi Földrajzi Értesítőde yayımlanan və Láng Sándor tərəfindən yazılmış məqalədə, Nagy‑Strázsa‑hegydə uzun müddətdir məlum olan üç mağara (Strázsa‑hegyi‑barlang, Strázsahegyi kőfülke, Strázsa‑hegyi Rókalyuk) və yeni kəşf edilmiş bir mağara (Sátorkőpusztai‑barlang) olduğu qeyd edilir. Köhnə təsvir olunan üç mağaradan ən böyüyü Strázsa‑hegyi‑barlangdır. Strázsahegyi kőfülke Dorogra, DNy‑ya baxan girişi 284 m tszf hündürlükdə yerləşir. Strázsa‑hegyi‑barlangdan 5 m məsafədəki kiçik kőfülke korroziya mənşəli mağaradır, dağın daxili hissəsindən səthə çıxan su tərəfindən həll olunmuşdur. Bu mağaranı da karsıt su həll etmişdir (Strázsa‑hegyi‑barlang və Strázsa‑hegyi Rókalyuk kimi), buna görə də mənbə mağarasıdır. Artıq Véghelyi Lajos da dağın yuxarı üç mağarasının (Strázsa‑hegyi‑barlang, Strázsahegyi kőfülke, Strázsa‑hegyi Rókalyuk) ortaq bir çatlaqlar sistemi boyunca meydana gəldiyini düşünürdü. Láng Sándor, yuxarıdakı üç mağaranın aşağıdakı Sátorkőpusztai‑barlangla da əlaqəli olduğunu və hamısının göbələklə zəngin karsıt su tərəfindən həll olunduğunu fərz etdi.

Az 1976‑də tamamlanmış və Bertalan Károly‑un yazdığı əlyazmada da iki ayrı mağara kimi təqdim olunur daşçuxana və qayalıq dəlik. Daşçuxananın təsvirinə Schőnviszky László və Láng Sándorun nəşrləri istifadə olunmuşdur. Əlyazmaya görə Pilis dağlıq bölgəsində, Pilis‑vonuletində, Esztergombada yerləşir Strázsahegyi daşçuxana. Strázsa‑hegyi‑mağaradan K‑yə 5 m məsafədə, şəlalə DK‑nin çöküşündə, təxminən 284 m tszf. yüksəklikdə DK‑yə baxan girişi var. Mənbə mağarası 8‑9 m hündürlükdədir və divarlarında köhnə od yandırma izləri görünür. Qayalıq dəlik Schőnviszky László‑nun yazısına əsasən işlənib. Əlyazmaya görə Pilis dağlıq bölgəsində, Pilis‑vonuletində, Esztergombada yerləşir Strázsahegyi qayalıq dəlik. Strázsa‑hegyi‑mağaradan Ny‑yə, bir neçə metr daha yuxarıda yerləşir girişi. 2‑3 m uzunluqlu mağaranın sağ tərəfində icazəsiz dar, daha dərin keçid çıxır.

Bertalan Károly və Schőnviszky László tərəfindən tərtib edilən, 1976-cı ildə nəşr olunan Magyar barlangtani bibliográfia mağara adları göstəricisində Pilis dağlığında yerləşən iki ayrı mağara, Strázsa-hegyi-kőfülke və Strázsa-hegyi-sziklaodu adları ilə qeyd olunmuşdur. Mağara adları göstəricisində Strázsa-hegyi-kőfülke və Strázsa-hegyi-sziklaodu haqqında 1 ədəbi əsər qeyd edilmişdir. 1984-cü ildə nəşr olunan Magyarország barlangjai adlı kitabın ölkə üzrə mağara siyahısında Pilis dağlığının mağaraları arasında bu mağara iki ayrı mağara kimi yer alır. Bir mağaranın adı Strázsa-hegyi-kőfülke, digər mağaranın adı Strázsa-hegyi-sziklaodu olaraq göstərilir. Siyahıya bağlı olaraq Dunazug-dağlığının mağaralarının coğrafi yerləşməsini göstərən 1:500 000 ölçülü xəritədə iki mağaranın coğrafi mövqeyi göstərilir. Kárpát József tərəfindən 1991-ci ildə tərtib edilən toplusunda Strázsa-hegyi sziklaodu (Esztergom) 3 m uzunluğunda və dərinliyi olmadığı, Strázsa-hegyi kőfülke (Esztergom) 8 m uzunluğunda və 0 m dərinlikdə olduğu qeyd olunmuşdur.