Ulucanlar Prison Museum

Ulucanlar Həbsxana Muzeyi (Turkish: Ulucanlar Cezaevi Müzesi) Ankara, Türkiyədəki keçmiş dövlət həbsxanasıdır və Altındağ Bələdiyyəsi tərəfindən bərpasından sonra həbsxana muzeyinə çevrilmişdir. Muzey 2011-ci ildə açılmışdır. Bu, Türkiyədə öz növündə ilk muzeydir.

Tarix

Ulucanlar Həbsxanası 1925-ci ildə Ankara, Altındağ rayonunun Ulucanlar məhəlləsində yaradılmışdır, bu məhəllə yeni dövləti Türkiyə Respublikasının paytaxtı olmuşdu.

Obyekt 1923-cü ildə 34 000 m² (370 000 sq ft) sahədə hərbi anbar kimi tikilmişdir. Tarixində bir neçə dəfə ad dəyişdirilmiş və "Cebeci Tevkifhanesi" (Cebeci Jail), "Cebeci Umumi Hapishanesi" (Cebeci Public Prison), "Cebeci Sivil Cezaevi" (Cebeci Civilian Prison), "Ankara Merkez Kapalı Cezaevi" (Ankara Central Closed Prison) və nəhayət "Ulucanlar Merkez Kapalı Cezaevi" (Ulucanlar Central Closed Prison) adları verilmişdir.

Türkiyədəki təcrid və saxlanma müəssisələri rəsmi olaraq üç təhlükəsizlik səviyyəsi qrupunda – bağlı (Türk: kapalı), yarı‑açıq (Türk: yarı açık) və açıq (Türk: açık) həbsxanalar kimi təsnif edilir. Bağlı həbsxanalar xarici və daxili nəzarətə malik, zorakı məhbusları və qaçma ehtimalı ən yüksək olanları saxlayan maksimum təhlükəsizlikli məhkumiyyət müəssisələridir. Yarı‑açıq həbsxanalar xarici nəzarət olmadan, yalnız daxili fiziki maneələrlə təchiz olunmuş, orta təhlükəsizlikli, işlə məşğul olan və qaçma riski orta səviyyədə olan məhbusları saxlayan müəssisələrdir. Açıq həbsxanalar xarici nəzarət və daxili fiziki maneələrsiz, ictimaiyyətlə məhdud əlaqəyə icazə verilən məhbusları saxlayan aşağı təhlükəsizlikli, iş‑oriyentasiya yönümlü həbs düşərgələridir. Sentyabr 1999‑cu il tarixinə qədər, qarışıq cinsli həbsxana bağlı və yarı‑açıq bölmələrdə on doqquz şöbədə 776 məhbus və saxlanılan şəxsləri yerləşdirirdi. Həbsxananın səhiyyə müəssisəsinin tutumu qırx yataq idi.

1999‑cu ilin iyul, sentyabr və dekabr aylarında bir neçə həbsxana üsyanı baş verdi. Sentyabr üsyanında on məhbus həlak oldu və ən azı 28 nəfər yaralandı, üç kişi şöbəsi və bəzi qadın şöbələri dağıldı. Bu vaxtda natamam bir qaçış tuneli aşkar edildi. Radio jurnalisti Füsun Erdoğan bu hadisələrlə bağlı mətbuat konfransını işıqlandırarkən həbs edildi.

2006‑cı ildə bağlı həbsxana bölməsinin məhbusları Ankara, Sincan‑da yeni tikilmiş həbsxanaya köçürüldü. Yarı‑açıq həbsxana bölməsinin boşaldılması daha sonra həyata keçirildi.

Məşhur məhbuslar

81‑illik mövcudiyyəti ərzində Ulucanlar Həbsxanası jurnalistlər, şairlər və yazıçılar kimi müxtəlif siyasi baxışlara sahib məşhur intellektual şəxsləri, həmçinin peşəkar siyasətçiləri, siyasi fəallar və cinayətkarları saxlamışdır. Həbsdə saxlanılan (icra olunmuşları istisna edərək) məşhur şəxslər arasında aşağıdakılar var:

Hüseyin Cahit Yalçın (1875–1957), jurnalist, yazar və siyasətçi

Cevat Şakir Kabaağaçlı (1890–1973), romanist, qısa hekayə yazarı, esseist, etnoqraf və səyahət yazarı

Nazım Hikmet (1902–1963) şair, dramaturq, romanist və xatirəçi

Necip Fazıl Kısakürek (1904–1983), şair, romanist, dramaturq, filosof və fəal

Kemal Tahir (1910-1973), romanist və alim

Osman Bölükbaşı (1913–2002), siyasətçi, partiya lideri

Osman Yüksel Serdengeçti (1917–1983), jurnalist və siyasətçi

Yaşar Kemal (1923-2015), yazar və insan haqları fəalı

Metin Toker (1924-2002), jurnalist və yazar

Bülent Ecevit (1925–2006), şair, yazar, jurnalist, sosial-demokratik siyasətçi və dörd dəfə Türkiyənin Baş naziri

Cüneyt Arcayürek (1928-2015), jurnalist və yazar

Fakir Baykurt (1929–1999), təhsilçi, yazar və işçi birliyi lideri

Yılmaz Güney (1937–1984), film rejissoru, ssenarist, romanist və aktyor

Muhsin Yazıcıoğlu (1954–2009), sağ qanad, milliyyətçi-İslamçı siyasətçi

Hatip Dicle (1954- ), Kürd siyasətçi

Leyla Zana (1961- ), Kürd siyasətçi və fəal

Sırrı Süreyya Önder (1962–2025), film rejissoru, aktyor, ssenarist, köşe yazarı və siyasətçi

Həbsxana həm də işgəncə və qəddar davranışların, bir çox həbsxana üsyanlarının və icra olunmaların məkanı idi.

İnfazlar

Həbsxananın həyətində on doqquz icra asma yolu ilə həyata keçirildi. Kapital cəza ilə cəzalandırılan və icra olunan məşhur məhbuslar arasında:

İskilipli Âtıf Hodja (1875–1926), İslam alimi olaraq yerli qəzet "Alemdar"da Britaniya işğalını dəstəklədiyini dərc edirdi

Yusuf Aslan (1947–1972), Marksist‑Leninist inqilabçı və siyasi fəal (icra olunmuş)

Deniz Gezmiş (1947–1972), Marksist‑Leninist inqilabçı və siyasi fəal

Hüseyin İnan (1949–1972), Marksist‑Leninist inqilabçı və silahlı siyasi fəal

Necdet Adalı (1958–1980), marksist‑leninist inqilabçı və siyasi fəal

Mustafa Pehlivanoğlu (1958–1980), sağ qanadlı, milliyyətçi‑İslamist fəal

Erdal Eren (1964–1980), marksist‑leninist inqilabçı və siyasi fəal (icra edilmiş)

Bərpa

Həbsxana obyekti rəsmi olaraq tarixi maraq dairəsinə aid bina kimi elan edildi və bu səbəbdən xüsusi icazə olmadan dağıdılmaq, genişlənmək və ya dəyişdirilmək mümkün deyildi. Altındağ Bələdiyyəsi həbsxana binasını orijinal formasına bərpa etdi və onu iyul 2011-ci ildə ictimaiyyətə muzey kimi açdı.