Uzbek Dervish Lodge

„Oʻzbeklar takyasi“ (usmonli turkcha: اوزبكلر تكیه‌سی‎‎ (Özbekler Tekyesi); turkcha: Özbekler Tekkesi) — 1752-ci ildə buxorolik Nağşbəndi təriqətindəki dərvişlər tərəfindən Ahmed Yəsəvi tərəfindən qalan adətə görə Uskudara məxsus Sultontepa məhəlləsində tikilmiş məşhur takiya. Bu takiya Türkiyə azadlıq müharibəsi (Türk Kurtuluş Savaşı) dövründə Anaduluga silah-yarpaq və digər növ hərbi yardımları göndərmək üçün özünəməxsus mərkəz vəzifəsini yerinə yetirib gəlmişdir. Bu gün Vakıflar Genel Müdürlüğü‑yə məxsus bu takiyanın muzeyə çevrilməsi məsələsi gündəmdədir. Takıya Uskudar rəyasının Sultontepa məhəlləsinə məxsus Münir Ertegün küçəsinin qəbiristanlıq sahəsində yerləşir.

Usmanlı dövrü

Usmanlı dövründə takiya Orta Asiyadan həcc məqsədilə gələn müsəlmanların adətinə görə əvvəl İstanbul‑a gələn ziyarətçilərin qalacağı üç əsas takiyadan biri hesab olunur. Onun ilk sahibi buxorolik Sayid Hacı Abdullah əfəndi, son şeyxi isə Nəcmi̇ddin əfəndidir. Bu takiyada keçirilən özünəməxsus söhbət və məclislərə şəhərin bütün sinif nümayəndələri dəvət olunurdu. Məkan isə dövlət müdafiəsində alınmışdır. Oʻzbeklər takiyası özünün son vəziyyətini Sultan Abdülməcid dövründəki təmir işlərindən sonra 1844‑ci ildə almışdır.

1878‑ci il Usmanlı‑Rusiya müharibəsindən sonra Rumelidən qaçaraq gələn bir çox insan bu yerdə sığınacaq tapmışdır. Takıya məvlavi dərgahları kimi hamıya açıqdır. Qandil və Məhərrəmdə oxunan məvlud, zikr və özbək pilavı, uyğur və çigətoy dilində oxunan ilahi mətnləri və ebru sənətinin ustaları ilə məşhurdur.

Türkiyə azadlıq müharibəsində tutduğu yer

"Türkiyə azadlıq müharibəsi" (Türk Kurtuluş Savaşı) illərində Oʻzbeklər takiyası mühüm hərbi mərkəzlərdən biri olmuşdur. O, milli azadlıq hərəkatının tərəfdarı olan ziyalı və əsgərlərin əsas görüş yeri halına gəlmişdir. Oʻzbeklər takiyası öz gizli fəaliyyətini azadlıq müharibəsinin sonuna qədər davam etdirir. Aralarında İsmet İnönü, Halide Edip Adıvar, Adnan Adıvar, Yunus Nadi, Mehmet Akif Ersoy kimi Türkiyə tarixində öz yerini tutmuş şəxslər dəqiq bu yerdən Anadoluya köç etmişdir. Bundan əlavə „Qaraqol cəmiyyəti“nin üzvü Şeyx Ata əfəndi (sonradan Mustafa Kəməl Atatürkün tapşırığı ilə Enver Paşa ilə görüşmək üçün göndərilir) bir müddət Oʻzbeklər takiyasında gizlənib yaşayır və sonradan Anadoluya köçür. Qısa müddət Buxara Xalq Sovet Respublikası (BXSR)ni idarə edən Usmanxoja Polatxoçayev takiyaya məxsus qəbirə dəfn edilmişdir.

Türkiyə respublikası dövründə

Türkiyə respublikası dövründə Özbəklər taykası azadlıq müharibəsindəki mühüm rolu səbəbindən 1925-ci ildə qəbul etdiyi taykaxona və dini məkanlar haqqında qanundan sonra da bağlanmayıb və ədəbiyyat və söz məclisləri məkanı kimi fəaliyyət göstərir. Vaqflar idarəsinə məxsus Özbəklər taykası bu gün də mədəni mərkəz kimi saxlanılır.