Vadlán Hole

Vadlán-lik bazaltda yaranmış və Nagygörbő-də yerləşən mağaralardan biridir. Digər Macarıstandakı bazalt mağaralarına nisbətən böyük ölçülü bazalt mağarası hesab edilir. Macarıstanda tapılan dörd Vadlán-likdən biridir. Digər üçü Gyenesdiási Vadlány-lik, Rezi Vadlán-lik və Vállusi Vadlán-likdir, bunlar da Balaton ətrafında yerləşir. Kovácsi-hegy hal-hazırda mövcud olan 10 mağaradan ən uzun, ən tanınmış və ən əhəmiyyətli mağarasıdır. Bu gün də mövcud olan 68 bakoni bazalt mağarası və bazalt tuf mağarasından biridir. Bakoni bazalt mağaraları arasında 8-ci ən uzun mağara.

Coğrafi mövqe

Nagygörbő-də, Kovácsi-hegy Bazaltküçəsində açılır. Nagygörbő‑dən C tərəfə 2 km uzunluğunda torpaq olmayan istehsal yolu bir daş mədəninə gedir, bu məntəqə, park yeri mağaraya baş çatan zaman görüş nöqtəsi ola bilər. Mədənin istehsal binalarından sağa, Ş tərəfə, sönmüş çuxurun dibində keçərək yol Bazaltküçəyə aparır. Mədənə təxminən 400 m məsafədə Bazaltküçə iki paralel açıq çatlaq sisteminə çevrilir. Bu iki paralel çuxuru ayıran uzun şəlalə bölgəsində mağara açılır, Bazaltküçənin əsas budağının daş sütunları ilə bir xəttdə. Turizm ədəbiyyatı (Csiki László 1953; Dornyay Béla 1958; Dornyay–Vigyázó 1934; Eszterhás István 1983) də qeyd edir. Milli Mavi Yol marşrutu yaxınlaşır, ondan mavi mağara işarəli yol əvvəllər mağaraya doğru ayrılmışdır. Hal-hazırda Buruczky Təbiət Yolu ondan keçərək aparır.

Köhnə təsvirlərdə (Csiki László 1953; Dornyay Béla 1958) böyük və köhnə bir qızılcığacın kökündə mağaranın açıldığı qeyd olunur, bu doğrudur, lakin yanıltıcıdır, çünki Bazaltutca-nın bir xüsusiyyəti, hər 30–50 metr aralıqda orada böyük və köhnə bir qızılcığacın olmasıdır. Bazalt sütunların üstündə, boz bazaltın arxa hissəsinin (daha əvvəl qeyd olunan) bir köhnə qızılcığacın kökündə meyilli bir dəliklə səthə çıxan mağara yerləşir.

Təsvir

Mağaranın giriş dəliyinin ağızı qeyri‑nizamlı dördkünc formalıdır. Ölçüləri diaqonal boyunca təxminən 1,5×1 m‑dir. Bu girişin qısa diaqonalında meyilli bir daş lövhə iki boşluğa bölünür. 45° bucaqla enən, 2,5 m uzunluğunda Giriş‑delik 2,7 m enli salonla başlayan Giriş‑koridora daxil olur. Koridor 6,8 m uzunluğunda, daha sonra orta hesabla 1 m enində və 2–2,8 m hündürlüyündə, düzbucaqlı kəsişmə sahəsi ilə davam edir. Yan divarlarını və tavanını böyük parçalar halında qırılmış, düz lövhəli boz bazalt təşkil edir. Sol tərəfdəki divarı təşkil edən lövhələr kifayət qədər qeyri‑stabildir, onlardan bir neçəsi artıq sürüşmüşdür. Onların olmaması “daş masa” adlandırılan strukturları yaradır və yerindəki lövhələrdən bəziləri hələ də hərəkət etdirilə bilir.

Koridorun döşəməsini kiçik‑böyük parçalar halında bazalt qırıntıları təşkil edir. Giriş‑koridor vasitəsilə mağaranın ən böyük, Konyha adlı otağa keçmək mümkündür. Konyhanın koridorun davamında ölçülmüş eni 3 m, ona enbərabər uzunluğu 5,2 m‑dir. Divarları koridora bənzəyir, tavanının ortasında (yer səviyyəsindən ölçülərək) 356 cm hündürlüyündə bir boş çanaq, sol tərəfdəki bucaqda isə xaricə açılan, hava axını ilə dolu, dar, 4 m uzunluğunda bir dəmir boru var. Konyhanın sağ tərəf divarının küncündən başlayan hissə də səthlə əlaqəlidir, içində zəif işıq görsənir və havalıdır.

Bal tərəfdəki yan bölmədən dar, dərin bir boşluq, elə "Kút" adlanan, 5,6 m-ə qədər dərinləşir. Kútun üstündəki divar parçasında ağ, sümüklü çıxıntı görünür. Konyanın dibini ortada enən daş qırıntıları doldurur. Konyanın Giriş-koridoruna qarşı divarın dibindən aşağı, aşağı səviyyəli, sifonvari "Átbújón" vasitəsilə mağaranın digər bölməsinə, elə "Szobába" keçə bilərik. Szoba bir neçə hissəyə bölünə bilən, 5,4 m uzunluğunda, dəyişkən enli (1,2–3 m) və hündürlüklü (1–4 m) bir otaqdır. Divarları Konyanındakı kimi, tavanında 4 m-lik boş bir çanaq var, onun altında isə guano yığını.

Dibi bazalt sütunların pilləkənlərinə bölünür, ən geniş hissədə isə qırıntı daşlar var. Szobanın sağ tərəfindən 3,7 m uzunluğunda, 60 sm enində və 210–240 cm hündürlüyündə bir Fülke başlayır. Onun sol tərəfdəki divarda yerləşən kiçik çıxıntıda da ağ, sümüklü çıxıntı görünür. Fülkenin sonunun sağ tərəfində 25 cm dar, amma 3 m hündürlüyündə, 2 m uzunluqda (daha da davam edən) bir boşluq xarici səthə açılır, bu artıq keçilə bilən deyil. Mağaranın ümumi uzunluğu 24,3 m, Kút ilə birlikdə şaquli yayılması 9,45 m, girişdən ən dərin keçilə bilən nöqtəyə dərinliyi 4,2 m-dir, bu Szobanın genişlənən hissəsində yerləşir.

1985-ci il öncəsi təsvirlərdə (Csiki László 1953) mağara 20 m uzunluğunda, (Csiki László 1969) 15 m uzunluğunda təsvir olunmuş, lakin bu ölçülər Fülke və onun sağ tərəfdəki hissəsini hesaba almamışdır. Leél-Őssy Sándor 1959-cu il qeydində yalnız 10 m göstərilib, çünki Konyanın kənar hissələri buraxılmış, digərləri isə bu məlumatlardan birini qəbul etmişdir.

Onun gəzilməsi üçün barlangjáró alapfelszerelés és lámpa szükséges. Meglehetősen száraz, komfortos hatást keltő barlang. Paleontológiai és történelmi ásatása valószínűleg hozna eredményeket. Mind a Konyha és mind a Szoba, valamint annak Fülkéje ásatásra alkalmas törmelékkel van kitöltve. Tudományos feldolgozása jelentőségét csak növelné – különösen litológiai, biológiai, paleontológiai és történelmi kutatása látszik biztatónak.