Bálint Balassa Museum

Мажар ұлттық мұражайының Балашша Балінт мұражайы Эстергомда орналасқан, ол Ұлттық мұражайдың аймақтық мұражай санатындағы мекемесі.

Мұражай тарихы

Мұражайдың бас ғимараты Миндсенти алаңында орналасқан, онда 2014 жылы олардың көрнекілік қоймасы ашылды. Мұражайдың басқа ғимараты шеберханалар мен қоймалармен бірге Пажмань Петер көшесінде орналасқан. 18 ғасырда салынған бір қабатты ғимарат 1830 жылға дейін комитат үйі болды. Эстергом тұрғындары оны бүгінде де ескі комитат үйі деп атайды. Екі ғимараттың да ауласында тас қорма бар.

Мұражайдың негізгі жинағының негізін бұрынғы Эстергомдық Әулие Бенедикт орденінің бас гимназиясының 1860 жылдардан бері тіркелген антиквариат пен теңге жинағы, көрнекті тарихшы епископ Кнауз Нандор мен басқа жинаушылардың (Рени Резэ, Немети Лайош, Бреннер Ференц, Эйнцингер Ференц, Ревицки Элемер т.б.) антиквариат жинақтары құрады.

Бенедиктиндік директор Ференци Яко 1875 жылы жергілікті «Мұражай қоғамын» құрды. 1891–92 жылдары бенедиктиндік мұғалім Речеи Виктор мен Кнауз Нандор Эстергом аумағында елеулі қазба жұмыстарын жүргізді. Речеи корольдік қаланың ортағасырлық Әулие Лоуренс шіркеуінің қалдықтарын ашса, Кнауз қала шетіндегі «Сарай төбесінде» ортағасырлық сарайдың, ал оның маңында Арпад дәуіріндегі шіркеудің қалдықтарын тапты.

1894 жылы Эстергом өңірінің археология және тарих қоғамдастығы құрылды, оның мақсаты:

«Эстергомда және оның маңайында (Эстергом, Барш және Хонт комитаттарында) кездесетін тас дәуірі, ежелгі және ортағасырлық антиквариатты сыйға тарту, сатып алу, айырбастау және қазба жұмыстары арқылы іздестіру мен жинау, сондай-ақ оларды қоғамдастықтың орталығында құрылатын антиквариат қоймасында жалпыға көрсету және ғылыми мақсатта жүйелі түрде орналастыру. Тарихи зерттеу ең алдымен тиісті өңірдің, атап айтқанда Эстергом комитаты мен қаласының монографиясын дайындау мен жазуға бағытталған».

1895–96 жылдары Візіварош ауданының приходтық діни қызметшісі әрі тарихшы Немети Лайош қала шетіндегі Сенткирайи жерлерінде қазба жұмыстарын жүргізді, онда 12 ғасырдың ортасында ІІ Гэза патша құрған Эстергом-Сенткирайи крестшілерінің үш кемелі, екі мұнаралы базиликасының қалдықтары табылды.

Тез өсіп келе жатқан жинақ 1898 жылы бенедиктиндік гимназиядан Бас соборлық кітапхана (Bibliotheca) ғимаратына — Эстергом өңірінің археология және тарих қоғамдастығының мұражайы ретінде — жария көрмеге көшірілді. 1900 жылы жинақ 617 тармақта, шамамен 1500 заттан тұрды. Олар негізінен археологиялық, өлкетану, этнографиялық, қолданбалы өнер, нумизматикалық және жаратылыстану заттары еді. Мұражай Бас соборлық кітапханада 1913 жылға дейін қалды. Содан кейін жиырма жыл бойы түрлі ғимараттарда жұмыс істеді, содан кейін — қоғамдастық қаржы жетіспеушілігінен мұражайды тиісінше қамтамасыз ете алмағандықтан — жинағын архиепископтыққа ұсынып, 1934 жылы Bibliotheca ғимаратына қайта көшіп, 1989 жылға дейін сонда қалды.

Бас соборлық кітапхананың жоғарғы қабатының үлкен залында (8,5×35 метр) — 1920 жылдардан бастап мұражай директоры, бенедиктиндік мұғалім Балог Альбин ұйымдастырған тұрақты көрмеде — археологиялық материалы жағынан ерекше маңызды жинақ көрсетілді, мұны мекеменің жаңа атауы да көрсетті: Эстергом археология мұражайы. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жинақ мемлекет меншігіне алынды. 1949 жылы ол Балашша Балінт мұражайы деген атауды алды. 1952 жылы шіркеу меншігінде қалған Христиан мұражайы да оның басқармасына бағынышты етілді. 1968 жылы мұражай Візіварош ауданындағы «Ескі комитат үйін» алды. Ортағасырлық іргетасқа салынған бір қабатты барокко ғимаратында мұражайдың ең маңызды материалы — археологиялық жинақ, реставраторлар шеберханалары мен көрмелер орналасты. 1987–89 жылдары Візіварош ауданының басты алаңында орналасқан, «цопф» стиліндегі бір қабатты тұрғын үй де мұражай мақсатына қайта жабдықталып, мұражайдың қалған жинақтары мен кеңселері үшін тұрақты орынға айналды, олар 1990 жылы бүгінгі орнын (Миндсенти алаңы, 5) иеленді.

Балашша Балінт мұражайының қазіргі жинау аймағы Комаром-Эстергом комитатының шығыс үштен бірі — яғни тарихи Эстергом комитатының Дунайдан оңтүстікке қарайтын жартысы. Тұрақты өлкетану көрмесімен қатар ол заманауи суретшілердің маусымдық көрмелеріне де орын береді.

Оның жинау аймағы мен негізгі қызметі: Эстергом қаласы мен оның өңірінің археологиялық, этнографиялық, өлкетану, әдебиет тарихы, бейнелеу, қолданбалы және фотоөнер, нумизматика, жаратылыстану материалдарын жинау, өңдеу, көрсету, сондай-ақ комитаттық ұйымның тұтас алдына қойылған міндеттерден өзіне тиесілі аймақтық міндеттерді атқару.

2006 жылы мұражай мен оның көрме орындары Комаром-Эстергом комитаттық өзін-өзі басқару органынан Эстергом қалалық өзін-өзі басқару органына, содан кейін 2012 жылы мемлекеттік қамқорлыққа өтті. 2013 жылдың 1 қаңтарында олар Мажар ұлттық мұражайының құрамына қосылды.

Мұражай басқаруымен жұмыс істейтін көрме орындары

Кеңселері, қоймалары және 24 434 томдық кітапханасы бар бас ғимарат Миндсенти алаңы, 5-үйде орналасқан.

Пажмань Петер көшесіндегі «ескі комитат үйі» — мұражайдың маусымдық көрме орны, археологиялық қоймасы, фото- және реставрация шеберханасы.

Бабич Михай естелік үйі: Бабич естелік көрмесі.

Пилисентлелек: словак өлкетану үйі.