Bergama Grand Mosque

Бергама Улу мешіті немесе Йылдырым мешіті — сұлтан Йылдырым Баязид тарапынан 1399 жылы салдырылған, Измирдің Бергама ауданында орналасқан тарихи мешіт.

Салынуы

Кітабесінен I Баязид сұлтан тарапынан 1399 жылы салдырылғаны түсінілетін мешіт хижра 801/милади 1398–1399 жылы аяқталған. Үш жолды кітабесінде: «Осы қасиетті мешітті ұлы сұлтандардың сұлтаны, ажам мен араб әміршілерінің (билеушілерінің) әмірі, мужахидтер мен газилердің көмекшісі, Мурад Хан ұлы Баязид Хан — Алла оның билігін мәңгі етсін — 801 жылы салдырды» деп жазылған. Ол Измирде сақталған жалғыз селатин мешіті, яғни сұлтандар өз атынан салдырған мешіт болу ерекшелігіне ие.

Орналасуы бойынша Пергамон орналасқан төбенің оңтүстік беткейінде, Селинос өзенінің жағасында және Текке шатқалына апаратын жолдың басталуында орналасқан. Салыну кезінде рим дәуірінің құрылыс қалдықтарынан әкелінген көне тастар пайдаланылғаны, солтүстік-шығыс бұрышына қойылған төрт метр ұзындықтағы үлкен тастың үстіндегі құмырамен ойналған жылан бейнесіндегі Кантарос барельефінен түсінікті.

Сәулет ерекшеліктері

Ол осман сәулетіндегі көп бөлікті базилика құрылыс түрінің соңғы үлгілерінің бірі. Бір мұнаралы бұл селатин мешіт — крест қимасындағы төрт дербес пілаяғымен тең үлкендіктегі тоғыз бөлікке бөлінген. Харим михрап қабырғасына тік бұрышпен созылған үш кемерден тұрады. Михрап селжук дәуірінен қалған қарқынды іздер бар мәрмәр өрнекке ие; жоспары бойынша селжук дәуірінің туындыларының бірі болған Амасядағы Бурмалы Минаре мешітімен ұқсастықтар көрсетеді. Орталық кемер үш күмбезбен, ал жанама кемерлер қиық күмбезбен (бесік тоныз) жабылған. Ортаңғысының биіктігі 17 метр, қалған екеуінікі 15,5 метр. Мешіттің мұнарасы батыс маңдайшасында орналасқан.

Кейінгі жылдары құлдырап қалған бұл ғибадатхананың жайын француз саяхатшысы Шарль Тексье 1832 жылы жеткізген. 1905 жылы Бергама аудан әкімі Кемал Бейдің күш-жігерімен жөнделіп, кітабесі мен михрабы тазартылған, бірақ қайта салынған мұнарасы 1949 жылдың қараша айындағы бір дауылда шатыр деңгейінен қиылып құлаған. Осы құлаудан кейін жүргізілген 1949/1950 жылдардағы жөндеуде медресе бөлмелері, мудәррис пен мүфтидің тұрағы салынған; ауласына тас шадырван да салдырылған, оның үстіндегі хат жазуы Бергамалық ақын Ашки Эфендиге тиесілі.