Diósdi Római Cave

Diósdi Római үңгірі — Tétényi үстіртінде, Дунай–Ипой ұлттық паркі аумағында, Tétényi үстірті табиғат қорғау аймағында орналасқан үңгірлердің бірі.

Сипаттама

Оның ені 3 метр, биіктігі 1,33 метр кіреберісі Tétényi үстіртінде, Tétényi үстірті табиғат қорғау аймағында, Diósd елді мекеніндегі Léda көшесінің қасында орналасқан, тасталып кеткен және қалпына келтірілген тас карьерінің ауласының оңтүстік-батыс жағында, карьер жартас қабырғасының үстінде, кішкентай жиекте орналасқан. Үңгір орта миоцен дәуіріне жататын сармат әктасында қалыптасқан. Ол қабат жазықтығы бойымен жүрген коррозия нәтижесінде пайда болған. Үңгір бетке жақын жерде түзілген, оның үстіндегі жыныс қабаты шамамен бір метр қалыңдықта.

Бұл — бір деңгейлі, көлденең үңгір. Онда минералдық түзілім жоқ, қабырғалары дерлік барлық жерде күйеден қара түсті. Толық өлшеу нәтижесі бойынша үңгірдің ұзындығы 13,6 метр, тереңдігі 0,2 метр, биіктігі 1,3 метр, тік бағыттағы созылымы 1,5 метр, көлденең созылымы 8,6 метр. Қиын жетуге болатын үңгірді еркін аралауға болады. Оны негізгі спелеологиялық жабдықпен және жеңіл өрмелеу арқылы көруге болады. Үңгірді қадағалайтын табиғат қорғау органы — Дунай–Ипой ұлттық паркі.

Halász Árpád Diósd-тан бір қарт адамнан естіген әңгімені жазып алған, оған сәйкес бұрын онда бір саяхатшы-зәйнеткер (remete) тұрған, ол сақалды жаулармен болған үлкен шайқастар туралы керемет оқиғаларды айтып беретін болған. Ол азық-түлік үшін ауылға барып, жақын маңдағы бұлақтан су алатын болған, содан кейін маңайдан ізсіз жоғалып кеткен. Жергілікті тұрғындардың айтуынша, ол, ықтимал, қуғыншыларынан үңгірге тығылған қашқан түрік мұсылманы болған. Кейде оны сәлделі күйде жартаста отырып, шығысқа қарап дұға оқып жатқанын көрген.

Әдебиетте бұл үңгір Diósdi «Római» barlang (Bertalan, 1976), diósi «Római»-barlang (Kordos, 1984), Római-barlang (Bertalan, 1976) және Római barlang (Halász, 1963) деген атаулармен де кездеседі. Үңгір әдебиетте алғаш рет 2005 жылы Diósdi Római-barlang деп аталған.

Зерттеу тарихы

Үңгір тас карьерінде жұмыс жүргізу кезінде ашылған. 1941 жылғы 20 шілдеде Halász Árpád онда болып, үңгірді өлшеген. Сол кезде ол үңгірдің жоспар картасын сызып, үңгірдің фотосуреттерін түсірген. Қуыстан тас дәуірі мен халықтардың ұлы қоныс аудару дәуіріне жататын ыдыс сынықтарын тапқан. 1963 жылы жазған қолжазбасында үңгірдің атауын Római barlang (Рим үңгірі) деп атауды ұсынған, себебі бұрын үңгірдің алдынан кішкентай рим жолы өткен. Қолжазбада үңгірдің географиялық орналасуын көрсететін карта эскизі бар.

1976 жылы аяқталған «Magyarország barlangleltára» атты қолжазбада Budai-hegyek тау жотасында, Diósd елді мекенінде орналасқан Diósdi «Római» barlang-тың (Római-barlang) ұзындығы 13 м, биіктігі 1,7 м екені жазылған. Оның қабат жарығы тәрізді кіреберісі Diósd шіркеуінен 275° бағытта, 1 шақырым жерде, құм карьерінен 1 шақырым жерде орналасқан тас карьерінің шетінде орналасқан. Қолжазба Halász Árpád-тың 1963 жылғы 18 желтоқсанда жазған қолжазбасы негізінде жазылған.

1984 жылы шыққан «Magyarország barlangjai» кітабының жалпыұлттық үңгірлер тізімінде Budai-hegység тау жотасындағы бұл үңгір diósi «Római»-barlang атауымен көрсетілген. Осы тізіммен байланысты, Dunazug-hegység үңгірлерінің географиялық орналасуын көрсететін 1:500 000 масштабындағы картада да үңгірдің орны белгіленген. 2005 жылы Gazda Attila Diósd-тағы үңгірді өлшеп, 2005 жылғы 5 наурызда осы өлшеу негізінде Diósdi Római-barlang-тың жоспар картасы мен екі көлденең қима картасын құрастырды. Солтүстік бағыты көрсетілген жоспар картасында үңгірдегі екі көлденең қиманың орналасуы байқалады.