Dombaycıoğlu Han

Домбайджыоглу керуенсарайы — Маниса облысының Акхисар ауданында орналасқан, Осман дәуіріне тиесілі сауда ғимараты. Оны 1823 жылы Домбайджыоглу Мехмет Ага салдырған, 1963 жылы тізілімге алынып, 1980 жылы мәдени мұра ретінде қорғауға алынған. 1995 жылдан бастап бөлмелері жалға берілу арқылы пайдаланылып келе жатқан керуенсарай уақыт өте келе күтімсіздіктен ішінара құлағанымен, Акхисар сауда биржасының бастамасымен реставрацияланған. Реставрацияға шамамен 2 миллион түрік лирасы жұмсалып, бүгінде керуенсарайда биржа мүшелерінің жиналыс өткізе алатын жеті бөлмесі мен тоғыз дүкені орналасқан.

Тарихы

Домбайджыоглу керуенсарайы Осман дәуірінде Акхисардағы сауда қызметінің қарқындауына орай 1823 жылы Домбайджыоглу Мехмет Ага тарапынан салынған. Ғимарат саудагерлердің қонуы, мал-жандардың ұсталуы және тауарлардың сақталуы мақсатында пайдаланылған. Ол қала орталығында Сары Ахмет Паша кешеніне тиесілі Паша керуенсарайынан кейін бүгінгі күнге жеткен екінші қала ішіндегі керуенсарай болып табылады.

Керуенсарай Осман дәуірінде қалаға келген саяхатшылар мен саудагерлерге қызмет көрсеткен; оның бірінші қабатындағы кофехана мен дүкендер жергілікті халықтың да жиі баратын жері болған. 19 ғасырда Акхисарда өскен сауда көлемінің ішінде маңыздылығын сақтап, айналасындағы дәстүрлі базар құрылымымен біртұтас болған.

Сәулеті

Домбайджыоглу керуенсарайы Анадолыдағы қала ішіндегі керуенсарай типологиясының ерекшеліктерін көрсетеді. Ғимарат орталық аула айналасына тізілген бөлмелермен қоршалған. Бұл бөлмелер бұрын саудагерлердің қонуына, тауарлардың сақталуына және мал-жандардың ұсталуына қызмет еткен. Бірінші қабатта дүкендер мен кофеханалар, ал жоғарғы қабаттарда қонақ бөлмелері орналасқан.

Ғимараттың солтүстік және батыс қанатындағы кейбір бөлмелер аулудан да, көшеден де кіруге болатындай етіп жайғастырылған. Бұл ерекшелік керуенсарайдың ішке бағытталған да, сыртқа ашық та пайдалану түрлеріне бейімделуін қамтамасыз еткен. Қасбет құрылымында сол дәуірдің сәулет ерекшеліктерін көрсететін тас пен кірпіш материалы қолданылған. Керуенсарайдың сәулеттік дамуында әртүрлі құрылыс техникаларының қабаттасуы байқалады, бұл оны тарихи құжаттық құндылыққа ие ескерткіш дәрежесіне жеткізеді.

Керуенсарай әртүрлі кезеңдерде түрлі өзгерістерге ұшыраған. Ғимарат қасбетіндегі саңылаулардың өзгертілуі және қосымша құрылыстардың қосылуы бастапқы кеңістіктік құрылымның ішінара бұзылуына әкелген. Сол себепті керуенсарай қалалық қорғау аймағы аясында қорғауға алынған.

2011 жылы бекітілген Қорғау мақсатты аумақтық жоспар аясында Орталық базармен бірге қаралып, керуенсарайды реставрациялауға қатысты түрлі ұсыныстар әзірленген. 2016 жылы Акхисар сауда биржасының қолдауымен 2 миллион түрік лирасы бөлініп, ғимаратты реставрациялау басталған. Реставрациядан кейін керуенсарай жиналыс залдары мен сауда бірліктерімен қайта жабдықталып; жеті бөлмесі мен тоғыз дүкені бар ғимарат сол кездегі Түркия сауда және биржалар одағының төрағасы Рифат Хисарджыклыоглудың қатысуымен 2018 жылғы 13 наурызда қайта ашылған.