East Cserháti Protected Landscape Area

Ке́лет-церха́ти Тажвéлдми Көрзет ауданы 6916 гектар, оның ішінде ерекше қорғалған 493 гектар. Тажвéлдми көрзет Бүки Ұлттық Паркі Басқармасының құрамына кіреді.

Орналасуы

Церхат Ноґрад өңірінде, Боржоны және Мáтра арасында орналасқан, солтүстікте Иполь өзенінің алқабы, оңтүстікте Алфёльд шекарасы. Тажвéлдми көрзет Пашто одан батысқа, шамамен Холлоко, Мархаза, Эчег және Бокор ауылдары шектейтін жерде созылады.

Ерекшеліктері

Ке́леті-Церхат еліміздің ең нашар күйге түскен, ең әртүрлі беткейлі таулы аймағы. Таудың төрт пироксен-андезит түрінен, негізінен олардың агломераттары мен туфтарынан тұрады. Ауданның геологиялық маңызы – мұнда еліміздегі ең толық дамыған миоцен қабаттар тізбегі орналасқан, үштен бір кезеңдегі құрылымдарды зерттеуге бұл ең қолайлы жер.

Ке́леті-Церхатта Бүки Ұлттық Паркі Басқармасының ұсынысы бойынша Natura 2000 аумақтарының анықталуы да жүзеге асырылды, келесі аумақтар белгіленді: Сенткúти Месес-тетő, Тепке, Бéзма, буяки Чирке-теғы және Кантор-рет, сандай Вáр-теғы.

Өсімдік және жануар әлемі

Ке́леті-Церхаттың ерекше флорасы табиғи факторлар мен адам қызметінің бірлескен әсерінен қалыптасқан. Ауданда суық аңғар жағаларында бұқкосек, жылы жақтарда емен ормандары, құрғақ тас жоталарында бұталы ормандар, ал өзендер бойында егерештер кездеседі. Тажвéлдми көрзет аумағының зональды өсімдік қауымдастығы – орта таулы шие-емен орманы, Церхат атауы да осыға сілтейді. Тажвéлдми көрзеттің тіршілік әлемі жақын Мáтраға ұқсас. Орман аудандарының ірі аңдарына қоса, осында сирек қорғалған сүтқоректілер, бауырықтар, екіжүзділер және құстар да мекендейді, омыртқасыздардың мол отбасын ескермеу керек.

Мәдени құндылықтар

Тажвéлдми көрзеттің ең маңызды мәдени-тарихи ескерткіштері бекітілген тасқындық ескерткіштер (бронзалық жерқұрылымдар) және орта ғасырлық қамалдардың қалдықтары, мысалы, ке́рек-бүки сандқамалы, эксеги Илонақамалы, немесе Самсонхаза жанындағы Фейеркё қамалы. Тажвéлдми көрзет аумағында білім жолы және ақпараттық тақталар арқылы ауданның геологиялық көріністерін тануға болады: Самсонхазадағы Будда-теғы және тас қазу орны, Козардың шекарасындағы Поганьвары-теғы, Мáтра жүзелісі Фюгги-теғы, Церхатсентивани тас қазу орындары және Фелсоталды Кешке-теғы кішкентай тас қазу орны.

Буда-тау геологиялық, ботаникалық тур (Самсонхаза)

1989 жылы құрылған, қазіргі уақытта 6915,5 гектар аумақты Шығыс-Черхат Табиғи Қорғаныс Аймағында орналасқан тур орта миоценнің орта кезеңінің геологиялық құрылымдарын көрсетеді. Саяхат барысында Буда-тау Черкё-бетінің бай өсімдіктер әлемі де келушінің алдында ашылады.

Сзанда – Вар-тау геологиялық тур (Сзандаваралъя)

Орталық-Черхат және оның ішінде 529 метр биіктіктегі, қос қырлы Сзанда-тау үстемдік ететін вулканикалық тастары пироксенандезиттен тұрады. 3 км ұзындықтағы, шеңберлік тур сипатындағы тур 1976 жылы қорғауға алынған 20 гектарлық Сзанда Вар-тау аймағын қоршап өтеді.