Erdőhát-út Cave

Эрдо́хат-уті-бара́нг Венгрияның ерекше қорғалған барлауыларының арасында орналасқан. Ду́на‑Ипо́ли Ұлттық паркі ішіндегі Будай‑тауларында орналасқан. Көпшілік оны таниды, себебі туристік жолдың қасында ашылады. Туристік жол нұсқаулықтарында да көрсетілген.

Сипаттама

Будапешттің III ауданындағы бұрынғы Матья́шхегі ауданында, Матья́ш‑хегінің шығыс‑шығысында, шыңнан алыс емес жерде, Эрдо́хат‑уті соңында ашылады. Ұлттық Көкжолдың көк жолақ белгісінен шығатын көк крест белгісін (Фенё́гёнье мейрамханасының жанында бұл бұталыс орналасқан) қадағалап ең оңай жетуге болады; немесе Фенё́гёнье жағынан, немесе Бечси‑уті жағынан. Темір тормен қоршалған табиғи сипаттағы және шамамен тігінен ось бағытындағы кіреберісі туристік жолдың қасында, сол жерде ашылады.

Ескі сипаттамаларға сәйкес кіреберіс бөлігі жоғарғы эоцендік бриооздық мәрмәрде, төменде әктасында қалыптасқан. Краус Шандордың 1983 жылғы сипаттамасына сәйкес триас өрттас әктасында орналасқан. Краус (1984, 1990) және Леел‑Ошси Сабольчс (1995) бойынша триас өрттас доломитте пайда болған. Бұл, мүмкін, кіреберістің қамтитын тасты. Кіреберістен кейін залы пайда болады. Онда табылған шар тәрізді түйіршіктер гидротермальды шығу тегін көрсетеді. Барлау жабылып, ескі, тұзды су көзі. Жабылмаған, бірақ арқан техникасы құралдары мен рұқсатпен баруға болады.

Қосымша ашылуы материалды шығару себебінен қиын.

Барлау әдебиетінде Эрдо́хат‑ути‑бара́нг (Kraus 1984), Эрдо́хат‑ути‑бара́нг (Gazdag 1990), Эрдо́хат úти бара́нг (Tóth, Adamkó 1982), Эрдо́хат‑úти‑бара́нг (Kraus Шандор Табори ақпараттық брошюрасында), Матья́ш‑хегінің‑доломит үңгірі (Kordos 1984), Матья́шхегі‑тас қуысы (Kordos 1984), Матья́ш‑хегінің‑тас үңгірі (Pápa, Dénes 1982), Матья́ш‑хегінің‑тас үңгірі (Pápa 1966) және Матья́ш‑хегінің‑үңгірі атауларында кездеседі. 1982 жылы барлау әдебиетте алғаш рет Эрдо́хат úти‑бара́нг ретінде аталған.

Зерттеу тарихы

1938 жылы Хорусицки Хенрик сол кезде әлі зерттелмеген үңгірді Матья́ш‑хегінде атап өткен. Сипаттамаға сәйкес Матья́ш‑хегінің шығыс‑шығысының жоғарғы карни қабатындағы саруқ тас доломиттен тұрады, оның шығыс‑шығысында кішкентай плитка ретінде төменгі карни қабатына тиесілі саруқ тас әктас енгізілген. Доломитте кішкентай, әлі зерттелмеген үңгір бар. Бұл үңгір туралы алғашқы баспаға шыққан сипаттама болуы мүмкін. 1957 жылғы Географиялық Хабарламада жарияланған зерттеу бойынша Буданың бірнеше кішкентай үңгірлерінде жиі кездесетін жағдай – оның табиғи немесе жасанды шығу тегін дәл анықтау мүмкін емес (Геллерт‑хегі, сас‑хегі, матья́ш‑хегі, чики‑хегі үңгірлері).

1958‑жылы шыққан Budapest természeti képe кітабында Horusitzky Henrik жасаған бір картада доломитте орналасқан үңгір көрсетілген. Бұл үңгір Mátyás-hegy ÉNy‑i жағында, төңірегінде, 280 m биіктікте орналасқан. Алғаш рет VMTE Barlangkutató Szakosztályа үңгірде қазу жұмыстарын жүргізді. 1966‑жылы шыққан Budai-hegység útikalauz‑да Mátyás-hegy шыңынан төмен түсіп, туристік жол тарылып, тас баспалдаққа айналған жерде, сол жаққа, жолдың дәл қасынан Mátyás-hegyi sziklaüreg орналасқан деп айтылған.

1981 жазығында үңгірді Papp János, a Rózsadombi Kinizsi Barlangkutató és Hegymászó Egyesület мүшесі байқап, сол кезде үңгір бірлестік қызығушылық аймағына кірді. Зерттеуді содан кейін бірлестік жалғастырды. Бірлестік жүргізген зерттеуден бұрын тек ең жоғарғы бөлме белгілі болды. Бірлестік мүшелеріне үңгірден көптеген тұрмыстық қоқыс пен қирандыларды алып тастау керек болды. Қазуды Papp János, Onjestyák György és Maráczi József басқарды. 1982‑жылы Óbudai Szeszgyár Kinizsi Sportkör Barlangkutató Csoportának үңгірді зерттеу үшін зерттеу рұқсаты болды. 1982‑жылы шыққан, Pápa Miklós és Dénes György жазған útikalauz‑да 1966‑жылы жарыққа шыққан нұсқаудағы еске алу қайталанған, бірақ 1982‑шы басылымда Mátyás-hegyi-sziklaüreg деп аталады.

1984 жылы Карпат Йожефтің көмегімен Папп Янош, Онйестяк Гергей және Марачжи Йожеф барлау негізі, ұзындық-секция картасы және кесек-секция карталарын жасаған. Олардың болжамы бойынша, үңгір Мацяш-теғы үңгірдің әлі белгісіз бөлімдерімен байланыста. 1984 жылы Краус Шандор барлау негізі, ұзындық-секция картасы және көлденең секция карталарын өңдеген. Сол кезде ол үңгірдің тастарын да зерттеген. 1984 жылы шығарылған «Венгрия үңгірлері» кітабындағы ұлттық үңгір тізімінде Будай тауларында орналасқан үңгір Мацяш-теғы доломиттік үңгір деп, Мацяштеғы тас үңгір деп аталған. Тізімге байланысты Дунадзуг тауларындағы үңгірлердің географиялық орналасуын көрсететін 1:500 000 масштабтағы картада үңгірдің географиялық орны көрсетілген.

1987 жылғы МКБТ зерттеу лагері жоспарланған орындардың бірі болды. 1987 жылғы «Карт және үңгірлердегі есеп» құжатында орталық лагерьдің жоспарланған жұмыс орындарының орналасуын көрсететін орын жоспары көрінеді. Орын жоспарыда Эрдо́хат-уті үңгірінің орны белгіленген. Есеп бойынша, үңгір Мацяш тауының түбінде, белгісіз туристік жолдың қасында, шамамен 286 м б.н. биіктікте орналасқан. Ескі бұлақтан шыққан су құйрығы 15 м-ден астам тереңдікте. Лагерь кезінде 4 күн бойы үңгір ашылып, сол кезде бірнеше м³ толтырылып, соңғы бөлмеден орнатылған арқан жолымен жерге жеткізілген. Краус Шандордың мәліметіне сәйкес, геологиялық тұрғыдан бұл қыртыс Мацяш-теғы үңгірдің ескі бөлігі, Ференц-теғы үңгірмен және Нагбания-уті үңгірлерімен бірдей немесе одан да ескі қалыптасқан және толтырылған үңгір болып табылады.