Gánti-tetői No 2 Cave

Гант-тетёи №2 үңгірі — Дунай–Ипой ұлттық паркында орналасқан Вертеш тауларындағы, Чаквардағы үңгірлердің бірі.

Сипаттамасы

Үңгір Чакварға қарасты жерде, Гант шетінде орналасқан. Үңгірдің кіреберісі Ганттың үстіндегі тік тау беткейінде (Гант-тетё), теңіз деңгейінен 253 м биіктікте орналасқан. Оған ең оңай гант Беке алаңынан жетуге болады, одан тау астындағы бақшалардың бірінен өтіп, тауға перпендикуляр бағытта жүру керек. Асфальт жолдан шамамен 40 м биігірек, жартас қабырғасының түбінде үңгір кіреберісі бар, оған жақсы басылған соқпақ апарады. Гант-тетёи №1 үңгірінен 6 м жоғарырақ Гант-тетёи №2 үңгірі жатыр.

Ұзындығы 9 м үңгірде қазір борсық, күзен немесе түлкі мекендейді, мұны үңгірдегі күшті жануар иісі дәлелдейді. Үңгірдің кіреберіс бөлігінің табанын жұқа доломит ұны мен құм қалың қабатпен жауып жатыр, сол себепті ол тек еңбектеп жүруге жарамды. Еңбектеп өтетін бөліктен кейін кең залға кіруге болады. Қиын, тік жерден жетуге болатын, бірақ негізгі спелеологиялық жабдықпен оңай аралауға болатын үңгірді қарау үшін рұқсат қажет емес.

Үңгір әдебиетте алғаш рет 1984 жылы Гант-тетёи №2 үңгірі деп аталды. Сондай-ақ әдебиетте бұл үңгір Gánti-tető 2.sz. barlangja (Szarka, Szolga 1998), Gánti-tetői 2.sz. üreg (Alba Regia Barlangkutató Csoport 1979) және Görényes-barlang (Szarka, Szolga 1998) атауларымен де кездеседі.

Зерттеу тарихы

Alba Regia үңгір зерттеу тобының 1979 жылы дайындаған қолжазбасына сәйкес, Гант-тетёи №2 үңгірі (G6) бұған дейін әдебиетте аталмаған, бірақ гант тұрғындарына көптен бері белгілі. Тұрғындардың айтуынша, үңгір бұрын әлдеқайда ұзын болған, бірақ ешкім оны соңына дейін жүріп өтуге батылы бармаған. Үңгір Гант шетінде (Фейер уезі) орналасқан. Ол Ганттың үстіндегі Гант-тетёнің солтүстік-батыс жағында, гант шіркеуінен шығысқа қарай, шамамен 150 м жерде, теңіз деңгейінен шамамен 240 м биіктікте жатыр. Гант-тетёи №1 үңгірінен 6 м жоғарырақ дамығанырақ, ұқсас сипаттағы Гант-тетёи №2 үңгірінің кіреберісі бар. Оны нәзік, құм тәрізді толтырылымы арқылы тануға болады. Оған гант Беке алаңындағы 8-үй үстіндегі тік тау беткейіне өрмелеп жетуге болады. Қуысты Гёнцёл Имре көрсете алады.

Кіреберістен кейін аласа күмбездің астынан сығылып өткенде, қысқа, сәл кеңірек дәліз басталады. Тағы да аласа қақпаның астынан еңіп өту керек, содан кейін шағын зал бар. Залға бірнеше бағыттан тар су жолдары қосылады. Залдың қызықты жері — оның табаны, төбесі және кейбір жерлерде қапталы да тұрақтылығы нашар құмнан тұрады. Доломит қабырғасы, доломит төбесі тек кейбір жерлерде ғана көрінеді. Бұл нәзік, құм тәрізді толтырылым, сірә, ағып жатқан, қышқыл сулармен өзгертілген доломиттің үгілу өнімі (доломит ұны). Үңгірдің қазіргі ұзындығы шамамен 9 м. Гантиктер айтқан, әрі қарай жалғасатын жолды залдың төбесінен үзіліп түскен құм жауып тастаған болуы мүмкін. Мұны зерттеп көрген жөн болар еді. Қызықты толтырылымның нақты анықтамасын, оның қалыптасу тәсілін нақтылау да орынды, себебі бұл аймаққа бұрын гидротермалды әсер тигенінің де мүмкіндігін жоққа шығаруға болмайды.

Қолжазбаға Гант-тетёи №2 үңгірінің жоспар картасы, ұзына бойы қима картасы және көлденең қима картасы енгізілген. Карталар үңгірді 1:100 масштабында бейнелейді. Жоспар картасын пайдалану үшін карта парағында солтүстік бағыты белгіленген. Жоспар картасында көлденең қиманың орналасуы байқалады. Карталарды жасау үшін үңгірді Гёнцёл Имре мен Кёкень Карой 1979 жылғы 17 ақпанда түсірді. Карталарды Зентаи Ференц сызды. Қолжазбада Чаквардың батыс бөлігінің картасы (шамамен 1:25 000 масштабта) көрсетілген. Картада солтүстік бағыты белгіленген. Картада Гант-тетёи №2 үңгірінің (картада: G6) географиялық орналасуы байқалады. Қолжазбада үңгірді көрсететін төрт фотосурет бар. Бірінші фотосуретте Гант-тетёнің көрінісі көрсетілген. Фотосуретте Гант-тетёи №2 үңгірінің орны белгіленген. Екінші фотосуретте үңгір кіреберісінің алдыңғы бөлігі, ал үшінші фотосуретте үңгір кіреберісі байқалады. Төртінші фотосуретте үңгірдің соңы бейнеленген. Фотосуреттерді Гёнцёл Имре түсірген.

1984 жылы жарық көрген «Magyarország barlangjai» кітабының жалпы ұлттық үңгірлер тізімінде Вертеш тауының үңгірлері арасында бұл үңгір Гант-тетёи №2 үңгірі атауымен көрсетілген. Осы тізімге байланысты Дунацуг тауының үңгірлерінің географиялық орналасуын көрсететін 1:500 000 масштабтағы картада үңгірдің орналасуы көрінеді. Бени Корнель мен Висло Левенте жазған, 1996 жылы жарық көрген кітапта Гант шекарасының тура жанында, Ганттың үстінен көтерілетін Гант-тетёде, сірә, ағып жатқан сулар қалыптастырған екі қуыс жүйесінің қалдығы бар екені айтылады. Ұзынырақ қуыс 9 м. Олардың табанын құм тәрізді толтырылым құрайды. Кейбіреулер жолдардың салыстырмалы түрде жақын орналасқан Гем тауының қапталындағы ежелгі карстық үңгір қалдықтарымен қандай да бір жерде байланысты болуы мүмкін деп болжайды.

Alba Regia үңгір зерттеу тобының 1998 жылғы жылнамасында 1998 жылы топтың жасырақ зерттеушілері де 1979 жылы Gánti-tető 2.sz. barlangja атауымен кадастрға алынған қуысты тапқаны жазылған. 1998 жылы жастар қуыстың еңбектеп өтетін кіреберіс бөлігін кеңейтіп, содан кейін ішкі қуыстан шамамен 4 м³ ашық түсті, біртекті доломит ұнын алып тастады. Үңгір онда мекендейтін күзен отбасына байланысты Гёрениеш (Күзен) үңгірі деп аталды. Топ есебінде үңгірде жүргізілген ашу жұмысын көрсететін бір түрлі-түсті фотосурет бар. Фотосуретті Ромханьи Балаж түсірген.