Ramaty Cave

Рамати үңгіршігі — Дунай–Ипой ұлттық паркында орналасқан Вертеш тауларындағы, Чаквардағы үңгірлердің бірі.

Сипаттамасы

Үңгір Чакварға қарасты жерде, Гант шетінде, Ганттан оңтүстік-батысқа қарай орналасқан тасталған тас карьерінде жатыр. Гем тауының оңтүстік-батыс жағында орналасқан Хоссу-харас атты бұрынғы бокситтің ашық карьерінде үңгірдің кіреберісі бар. Үңгірге ең оңай Гант елді мекенінің оңтүстік бөлігінен жетуге болады. Ескерткіштің жанынан оңтүстік-шығысқа қарай, ашық түрде игерілген, рекультивацияланған боксит кенішіне апаратын жолмен 0,5 км-ден астам жүру керек, содан кейін карьер қабырғасына тек жаяу жетуге болады. Карьер қабырғасында, шамамен 20 метр салыстырмалы биіктікте Рамати үңгіршігі орналасқан.

Ұзындығы небәрі 14 м болатын, екіге тармақталған үңгірді қарау өте қиын әрі қауіпті. Үңгірге тек жоғарыдан, арқан техникасы құралдарын пайдаланып, ең кемінде 110 м ұзындықтағы арқанмен ғана жетуге болады, әрі дұрыс түсу бағытын көрсету үшін жартас қабырғасының астында кемінде бір көмекші адам болуы қажет. Дегенмен карьер жағасында түсу қауіпсіз емес, себебі бос үгінділерді арқан оп-оңай орнынан қозғап, тас құлауын тудыруы мүмкін. Арқан техникасы құралдарын пайдаланып аралауға болатын үңгірді қарау үшін рұқсат қажет емес.

Үңгір кіреберісінің қарсысында оның бір жолы ашылады, ал солға қарай — екіншісі. Бұлар шамалы қашықтықтан кейін өтуге келмейтіндей тарылады. Сол жақ тармаққа сәл еңкейіп кіруге болады, ал жол тармағының соңында, шөгінді еңісінің алдында да тек еңкейіп қана бұрылуға болады. Үңгір кіреберісінің қарсысындағы қуыс бөлігіне бос, үгітілген шөгінді арқылы бір жақ бүйірімен еңбектеп кіруге болады, содан кейін жолдың соңында отырып бұрылу керек. Үңгірден шығар алдында оны төмен қарай тастап шыққан жөн.

Қиын жетуден кейін келуші үгітілген доломитте пайда болған Кіреберіс залына жетеді. Оның шамамен 1,7 м биіктікте созылған күмбез тәрізді төбесінен өтуге келмейтіндей тар, биіктігі 1,5 м шағын мұржа басталады. Қабырғаларында су сіңу іздері көрінеді, онда 1–2 мм өлшемдегі жасыл кристалдар түзілген. Үңгір кіреберісінен кейін оңға қарай, беті сүт-кофе түсті, ауданы шамамен 0,25 м² жұқа тамшытас ағысы көрінеді, оның бетіне бірнеше бұршақтас орналасқан. Бұршақтастардың диаметрі бірнеше миллиметр. Солтүстік-шығыс қуыс бөлігінің кіреберісінде сол жақ қабырғаның түбінде ауданы шамамен 0,25 м², қоңырлау түсті, күңгірт тамшытас ағысы бар. Оның бетіне жұқа мүк қабаты орналасқан. Осы үңгірде де оң жақ қабырғада чершеги типті еру формасы кездеседі.

Кіреберіс залының табанын белгісіз қалыңдықтағы, түйіршікті, қоңыр-сарғыш толтырылым жауып жатыр. Жарылым жазықтығына параллель сырғыма жазықтығында, үңгір табан деңгейінен шамамен 1 м төменде, адам басындай өлшемдегі, сірә, табиғи (охра?) түйін орналасқан. Жол табанында, толтырылымнан шығып тұрған тас кесегінің алдында жақсы дамыған өсімдік, ал оның жанында екі алақандай эоцен немесе олигоцен әктас сынығы жатыр. Залда көптеген кене шыбыны бар. Сол жақ және солтүстік-шығыс жолдары да тұтас, үгітілген доломитте қалыптасқан. Олардың төбесінде түзілу бағытын анықтаған, ені бірнеше см жарық көрінеді. Жол табанын осы жерлерде де күңгірт қоңыр толтырылым жауып жатыр. Үңгірде тікелей опырылу қаупі жоқ.

Үңгір әдебиетте алғаш рет 1994 жылы Рамати үңгіршігі деп аталды. Сондай-ақ әдебиетте бұл үңгір Gánti külfejtés 6. sz. barlangja (Egri 2003), Gánti Ramaty-odú (Egri 2003) және Ramaty-odu (Kucsera, Németh 1994) атауларымен де кездеседі.

Зерттеу тарихы

Alba Regia үңгір зерттеу тобының 1993 жылғы жылнамасында G-3 деп белгіленген құлама үңгірдің үстінде, жарылым қабырғасында, шамамен 30 м салыстырмалы биіктікте, қабырғаның үгілуі бойымен жаңа үңгір ашылғаны айтылады. Топ оны астыдан фотоға түсірді, бірақ опырылу қаупі бар қабырғаға байланысты үңгірге тек жоғарыдан, арқан пайдаланып қана жетуге болады. Қолжазбаға жарылым қабырғасының үстіндегі, опырылу нәтижесінде ашылған үңгір кіреберісі көрсетілген түрлі-түсті фотосурет (6-фотосурет) енгізілген. Фотосуретті Немет Тибор түсірген.

Топтың 1994 жылғы жылнамасында топ 1994 жылы Хоссу-харас ашық карьеріндегі үңгірлердің 1993 жылы басталған зерттеуін жалғастырғаны жазылған. 1994 жылы Рамати үңгіршігі зерттелді. Жарылым қабырғасының оңтүстік ұшында орналасқан үңгірдің түсірілімі, фотоға түсірілуі және сипаттамасы жасалды. Топ үңгірді әрі қарай зерттегісі келмейді. Рамати үңгіршігі Вертеш тауында, 4521-нөмірлі үңгір кадастрлық аймағында, Гант шетінде орналасқан. Секешфехервардан жүргенде, Гантты көрсететін белгіден кейінгі алғашқы жол айрығында асфальт жолдан оңға қарай, орташа сапалы топырақ жолға бұрылу керек. Топырақ жолмен тұраққа ұқсас жерге дейін 200 м жүру керек. Осы жерде көлікті қалдыруға болады. Бұрынғы бағытқа перпендикуляр, солға қарай жүргенде көп ұзамай тасталған ашық кеніш көрінеді, ол толық биіктігінде өте әсерлі көрініс көрсетеді, әсіресе күн жарылым қабырғасын қараушының арт жағынан жарықтандырғанда.

Үңгір қабырға биіктігінің ортасында орналасқандықтан, оған тек арқан техникасы әдістерін пайдаланып қана жетуге болады. Қабырғаның үгітілгіштігіне байланысты қуысқа классикалық жартасқа өрмелеу тәсілімен жетуге болмайды. Ең жақсысы — бір адам қабырғаның түбінің алдымен жүріп, жоғарыда тұрған серігіне арқанды бекітуге ең қолайлы жерді алдын ала келісілген белгілермен көрсетуі. Үңгірге түсуді қалайтын адам Хамваш үңгірінің жанынан өрмелеп шығып, содан кейін оңтүстікке бұрылып, әлі де сақталған сым арқан қоршауының бойымен жүріп, кейбір жерлерде тек болжауға болатын соқпақты қуалай алады. Осы соқпақпен шамамен 300 м жүру керек. Мұнда салыстырмалы түрде қалың орман бөлігі бар, мұнда астыда тұрған серіктің белгілерін бақылаған жөн. Ол белгі берген жерде арқанды бекітуге қолайлы ағаштар болады. Арқанды бекітуге тек сәл артқарақ мүмкіндік бар. Сондықтан да көп (шамамен 110 м ұзындықтағы) арқан пайдалану қажет болады.