Goytepe archaeological complex

Goytepe (Azerbaijani: Göytəpə); Göy-Tepe, — Неолит дәуіріндегі археологиялық кешен, Әзірбайжанның Товуз ауданында орналасқан. Goytepe Шулавери-Шому мәдениетіне қатысты және Оңтүстік Кавказдағы Неолит дәуірінің ерте кезеңінің ең үлкен қонысы болып табылады.

Географиялық орналасуы

Goytepe Әзірбайжанның Гянжа-Газах өңірінде, Товуз қаласынан 5 км шығысқа, Ашағы Құшчу ауылынан 2 км солтүстік-шығысқа, және Құра өзегінің қазіргі ағысының оңтүстігінде, бірақ Товуз өзені Құраға құйылатын жерге жақын орналасқан. Бұл Құра өзегінің орта ағысы, Заям аңғарындағы батыс террасасында. Goytepe төбесі 2 гектардан астам ауданды, 420 м биіктікті және шамамен 145 м диаметрді қамтиды.

Осы кезеңге жататын Haci Elamxanli Tepe қонысы Goytepe-дан шамамен 1 км солтүстікке, ал Kicik Tepe шамамен 2 км оңтүстік-шығысқа орналасқан. Mentesh Tepe Goytepe-дан шамамен 10 км шығысқа орналасқан.

Shomu-tepe қонысы, Шулавери-Шому мәдениетінің типтік орны, Goytepe-дан шамамен 25 км солтүстік-батысқа, Агстафа қаласының шетінде орналасқан.

Тарихы

Goytepe шамамен 6‑шы мыңжылдыққа дейінгі (м. б.з.) даталанады. Бұл Шомутепе мәдениетінің ең үлкен қоныс орындарының бірі. Goytepe 2006 жылы археолог Ideal Narimanov-тың бастапқы құжаттамасынан кейін 40 жылдық кезеңнен кейін толық зерттеле бастады. 2006 жылы Әзірбайжан‑Франция бірлескен миссиясы бұл зерттеуді жүргізді. Төбенің топографиялық картасы жасалды және орынның жасын анықтау үшін бірнеше көмір үлгілері алынды.

2008 жылы Әзірбайжанның Археология және Этнография институтының Farhad Guliyev басшылығындағы мамандары, сондай-ақ Токио университетінің Yoshihiro Nishiaki жетекшілігіндегі жапон археологтары 2009 жылы бұл орынды кеңірек зерттеді.

Токио университетінде 2009 жылы, Париждегі College-de-France білім беру ұйымында және Лондондағы Британ мұражайында 2010 жылы, сондай-ақ 2011 жылы Ресей академиясының археология институтында және Грузияның Ұлттық тарих мұражайында археологиялық кешеннің таныстырылымы өткізілді.

Әзірбайжан Президенті Ильхам Алиев 2012 жылғы 18 сәуірдегі бұйрықпен осы ескерткішті жан-жақты зерттеу мақсатында «Гойтепе археология паркі» құруды бекітті.

2012 жылғы 18 сәуірде, Әзірбайжан Президенті Ильхам Алиевтің бұйрығы бойынша, Гойтепе археологиялық паркі құрылды. Президенттің резервтік қорының 300 000 AZN сомасы Әзірбайжан Ұлттық ғылым академиясына археологиялық паркті құруға бөлінді.

Стратиграфия және даталау

Гойтепеде 300 шаршы метр ауданы бар, 3–4 метр тереңдіктегі қабат топырақтан тазартылғаннан кейін зерттелді. Қазба аймағы солтүстік пен шығысқа бағытталған нүктеден 10x10 тор жүйесі бойынша сандық нөмірлермен (1, 2, 3…) белгіленген шаршыларға, әріптермен (A, B, C…) белгіленген бағытқа бөлінді. Стратиграфиялық оқуды жеңілдету үшін әр шаршы батыс (I) және шығыс (II) бөліктерге бөлінді. Төбенің үстіндегі 4 шаршы (1A, 2A, 1B және 2B) әзірбайжан мамандары зерттеген, ал таудың солтүстік бөлігіндегі кіші-шаршы (4BII) жапон миссиясы арқылы қазылды. Сонымен қатар, барлық шаршылардың стратиграфиясы бастапқыда жапон мамандары жүргізді. 1A, 2A, 1B және 2B шаршыларын, сондай-ақ 4BII кіші-шаршыны зерттеу шамамен 3 метр тереңдікке дейін жүргізілді.

2008 жылдан бастап, қазба алаңындағы әртүрлі шаршыдан алынған көмір қалдықтарының сегіз радиоуглерод C14 талдауы (француз және жапон зертханаларында) жүргізілді. Олардың төрт талдауы орнындағы жоғарғы қабаттарға тиісті болды. Әр түрлі шаршыларға тиесілі екі жастық топ ұсынылды, 1A/B, 2A/B шаршылары үшін 5450-5350 cal. BC, 4BII үшін 5600-5500 cal. BC. Қалған төрт талдау негізінен 150–175 см тереңдіктегі мәдени қабатты қамтыды.

Goytepe бір кезеңдік орын болып, Shulaveri–Shomu мәдениетіне жататын.

Architecture

Goytepe-те алынған 11 м қалыңдықтағы неолиттік мәдени қабат 14 архитектуралық деңгейден тұрады, олар дөңгелек пішінді балшық кірпіш үйлерден, қисық қабырғалармен байланысқан. Әр түрлі деңгейлерден табылған архитектуралық қалдықтардың құрылыс техникасы мен таралу тізбегі негізінен бір-біріне ұқсас болды. Сары немесе қоңыр балшықтан жасалған, құмшөппен қапталған, 40-60 x 20 x 8–10 см өлшемді, плано-конвекс пішінді балшық кірпіштер құрылыс материалы ретінде қолданылды. 15 қатар балшық кірпіштен, биіктігі 1,5 м болатын құрылымдар да жақсы сақталған болып саналды.

2 түрдегі дөңгелек құрылымдар Шомутепеде болғандай ашылған: үлкен және кішкентай. Үлкен дөңгелек құрылымдардың диаметрі 3,5 м-ге жеткен, ал кішкентайларының диаметрі 2 м-ге дейін болған. Кішкентай дөңгелек құрылымдар әдетте қанат қабырғаларымен қосылған, ал үлкендері негізінен тәуелсіз немесе толықтай қоршалмаған болуды жөн көрді. Сондай-ақ пешелер мен қапшықтар сияқты басқа құрылымдар анықталды. Бұл құрылымдарды зерттегеннен кейін, олардың бір-бірден, белгілі бір тарату үлгісіне сәйкес, рет-ретімен салынғаны расталды. Орныққан жерде диаметрі 7–8 м болатын дөңгелек немесе овал бірлік болды, оның ішінде аулаға қоршау жасау үшін қанат қабырғаларымен қосылған бірнеше дөңгелек құрылымдар бар еді. Әрбір бірліктің қоршау қабырғасындағы үзіліс аулаға кіру үшін пайдаланылатын деп есептеледі.