Hajdúbagosi Földikutya Rezervátum Természetvédelmi Terület

265 гектар аумақты алып жатқан жертесер қорығы Хайдубагош шекарасында орналасқан. Бұл — жойылу қаупіне байланысты 1976 жылдан бері ерекше қорғауға алынған, жер астында өмір сүретін, көртышқанға ұқсас, қызғылт-қоңыр түкті кішкентай жануар — жертесердің мекендейтін ортасы. Содан бері бұл аумақта батыс жертесер түр тобының трансильвания жертесер түрі тіршілік ететіні анықталды.

Жайылымның өсімдік және жануарлар дүниесі

Бұл — Венгрияда сақталған трансильвания жертесер популяциясының елдегі ең үлкен мекендейтін орталарының бірі. Трансильвания жертесерінің әлемдік жалпы саны 10 000 дараққа жетеді, зерттеушілер Румыниядағы популяцияны шамамен 9 000 дарақ деп бағалайды, қалғаны Венгрияда тіршілік етеді. Осы қорықта шамамен 190 дарақ өмір сүруі мүмкін.

Оның табиғи мекен ету орталары — байырғы шалғындар — ауыл шаруашылығы өндірісінің кеңеюіне байланысты айтарлықтай тарылғандықтан, ол ерекше қорғауды қажет етеді.

Надьнёмаш деп аталатын шалғынды жайылымның тереңірек бөліктерін 1980-жылдары да су басып жататын, бірақ соңғы құрғақшылық жылдарға байланысты суы бар бөліктер тартылып қалды, бұл жертесердің таралуына да ықпал етуде.

Әлі де су басып жататын ылғалдырақ бөліктер бүгінге дейін көш кезіндегі құстардың тынығу орны болып қалуда.

Жайылымда жертесерден басқа бірнеше сирек кездесетін өсімдік пен жануар түрі де баспана тапты.

Мұнда венгр прострелі, венгр қалампыры, құмды нәзіргүл гүлдейді. Ал шатыр сарманың пиязы жертесердің сүйікті тағамдарының бірі болып табылады.

Акация ағаштарымен қоршалған байырғы шалғында бірнеше кесіртке түрі, мысалы құмды кесіртке немесе жылдам кесіртке, дұғалы шегіртке мен құмырсқа аулаушы тіршілік етеді.

Бұл аумақтың ерекше бай өсімдік пен жануарлар дүниесін мұнда 90 омыртқалы жануар түрі мен 136 өсімдік түрінің тіркелгені дәлелдейді.

Жертесердің сипаттамасы

Жертесер (Nannospalax leucodon) — ұзындығы небәрі 20 см болатын, қызғылт-қоңыр түкті, үлкен шығыңқы кескіш тістері бар кішкентай жануар.

Жер астында тіршілік ететін басқа жануарлар сияқты ол соқыр, көзінің орнын көз шұңқырының үстінде үздіксіз түкпен қапталған тері жауып тұрады. Ол жер асты қуыстарында иіс сезу мүшесі мен температураны сезінетін қылшықтарының көмегімен бағдарлана алады. Құлақ қалқаны жоқ. Жануардың салмағы небәрі ширек келі шамасында.

Оның тамағы өсімдік тектес. Ол тамырлар мен түйнектермен қоректенеді. Оның тамақтану әдеттерін зерттеу барысында ғалымдар бірнеше жер асты жол жүйесін қазып шығарды; мұндай жолдардың бірі 3 бала басы мөлшеріндегі азық қоймасы қуыстарынан тұрды. Бір қуыстан шөп тектес өсімдіктер жиналғаны табылды, ал екінші екі қосалқы қуыс 6-8 см-ге дейін кесілген дала бөрікгүлінің тамырымен және шатыр сарма пиязымен толы болды.

Оның үйінділері көртышқандікінен әлдеқайда үлкен әрі дәнекті. Ол жолдарын топырақты басымен алдына итеру арқылы салады. Жер бетіне итеріп шығарылған топырақ үйіндісінің қалыңдығына қарап жануардың қандай өлшемде екенін, сондай-ақ итеріп шығарылған топырақ үйіндісінің тұрғын немесе қоректену камерасынан екенін болжауға болады. Себебі оның қоректену камерасы тамыр деңгейінде, 25-30 см тереңдікте орналасады, оның топырағы қоюырақ түсте болады, ал тұрғын камерасы шамамен бір метр тереңдікте орналасады, әрі осы жерден қазылып шығарылған топырақтың түсі де ашығырақ болады.

Төменгі тұрғын қуыстар жүйесі кей жерлерде кеңейіп кетеді, ең төменгі қуыс оның тынығу орны болып табылады, оның жанында ұрғашы дарақта балапан өсіретін ұя және азық қоймалары орналасады.