Hallaç Mahmut Mosque

Халлач Махмұт мешіті (Hallaç Mahmut Cami), немесе Халлач Махмұт масжиді (Hallaç Mahmut Mescidi) — Анкараның Улус (Ulus) шағынауданында орналасқан мешіт. Бір күмбезді және мұнарасыз етіп салынған бұл Осман империясы ғимараты алғашында масжид ретінде жобаланып, пайдаланылған. Жақында өткен жөндеуден кейін ішіне ағаш минбар қосылуымен бірге енді мешіт күйіне келді.

Тарихы

Ғимараттың шығысындағы кіреберіс есікте екі кітабе бар болса да; мешіттің атауын қайдан алғаны және қашан салынғаны туралы нақты мәліметтер жоқ. Араб тілінде жазылған бастапқы тас кітабеге сәйкес 1545–1546 жылдар аралығында «Али ұлы Абдулла» есімді біреу салдырған. Соған қарамастан кейбір дереккөздерде 1400 жылдардың соңында салынғаны туралы дәйектер бар. Сонымен қатар 1530 жылға жатқызылған кітапта Анкарадағы масжидтер арасында атының аталуы да осы пікірлерді растайды. 1905 жылы Хаджы Хаққы эфенди (Hacı Hakkı Efendi) жөндеп, ғимараттың қабырғасына тікелей қара бояумен тағы бір кітабе жазылған. Мешіт 1950 жылдары бір рет қайта күтімнен өтті.

Сәулеті

Осман дәуірі бір күмбезді мешіттердің типтік үлгісі болып табылатын Халлач Махмұт мешітінің мұнарасы жоқ. Ол сегізбұрышты жоспарға орналастырылған, қорғасынмен қапталған үлкен күмбезден тұрады. Бүйір қасбеттерде екі-екіден тікбұрышты, қыбла қабырғасында екі-екіден кірпіш аркалы және кіреберіс есіктің жанында тағы екі кішкентай терезе бар. Кіреберіс есік мәрмәр арка пішінінде.

Михрабтың айналасында бір кәлима-и тәухид жазуы мен әшекейленген екі белдеу бар. Күмбез ортасы қалам жұмысы нақыштар мен каллиграфиялық жазулармен безендірілген. Михраб орналасқан қабырға беті бесеуі үлкен, он екі қыш плитка бөлшегімен қапталған.

Мешіт қаланың орталығында орналасқандықтан, әсіресе намаз уақыттарында сұранысты өтей алмайтыны себебінен әртүрлі кезеңдерде кеңейту жұмыстарынан өткен және сондықтан бастапқы жоспары бұзылған. Уақыт өте келе айналасына ғимараттар салынғандықтан, бүгін тек бір қасбеті ғана көрінеді.