Hosszú Hill No 3 Cave

Hosszú-hegyi 3. sz. barlang (Хоссу-хедь №3 үңгірі) — Дунай–Ipoly ұлттық паркінің аумағындағы Pilis тауында орналасқан үңгірлердің бірі. Ол турист жол көрсеткіштерінде де сипатталған.

Сипаттамасы

Үңгірдің кіреберісі Csobánka шетінде, Hosszú-hegy тауының 475 м биіктіктегі (оңтүстік-шығыс) шыңынан солтүстік-батысқа қарай 200 м жерде, жасыл жолақпен белгіленген турист жолының үлкен, тік бұрышты иінінен 200° бағытта 20 м жерде орналасқан. Үшбұрышты, кішкентай кіреберіс кішігірім жартасты ойыста орналасқан. Кіреберістен кейін жарық бойымен ерітілген тар ұңғыма орналасқан, онда бірнеше бұршақтас байқалады. Ұңғыманың түбінде тас сынықтары мен құлаған ағаш бөліктері одан әрі жолды бөгеп тұр. Тереңдігі 6 м, құрғақ бұл үңгірді аралау үшін тек негізгі үңгіршілер жабдығы қажет.

Бұл үңгір алғаш рет 2011 жылы әдебиетте Hosszú-hegyi 3. sz. barlang деп аталды. Сондай-ақ ол әдебиетте Hosszú-hegyi III. barlang (Kordos, 1984), Hosszú-hegyi 3.sz. barlang (Kárpát, 1991), hosszú-hegyi Szűkszájú-zsomboly (Kordos, 1984), Hosszú-hegyi-zsomboly (Mezei, 1967), Hosszúhegyi-zsomboly (Bertalan, 1976) және Szükszájú-zsomboly (Bertalan, 1976) деген атаулармен де кездеседі.

Зерттеу тарихы

1948 жылғы "Hidrológiai Közlöny" (Гидрология хабаршысы) басылымында Hosszú-hegy-тің көтерілуімен байланысты онда карст суының деңгейі төмендеп, Ziribári-, Hosszúhegyi-, Pilisszántói- және Szurdokvölgyi-barlang-тардың бұлақ тізбегінің жұмысы тоқтағаны жарияланды. 1967 жылы жарық көрген "Pilis útikalauz" кітабында Hosszú-hegy жотасында, ерікше жерге жақын жерде, жасыл белгімен белгіленген турист жолы аңғардан жотаға шығып, оңға бұрылатын нүктеден бірнеше қадам жерде, тереңдігі 7–8 м, кіреберісі тастармен жабылған тар Hosszú-hegyi-zsomboly бар екені жазылған. 1974 жылы шыққан "Pilis útikalauz" кітабында, Pilis тауы мен Вишеград тауларының үңгірлер тізімінде (19–20 беттер) Pilis тауы мен Вишеград тауларының үңгірлерінің арасында Hosszú-hegyi-zsomboly да бар екені айтылған. Pilis тауының үңгірлерін сипаттайтын бөлімдегі Hosszú-hegyi-zsomboly туралы сипаттама 1967 жылғы жол көрсеткіштегі Hosszú-hegyi 3. sz. barlang-ты сипаттайтын мәтінмен сәйкес келеді.

Bertalan Károly жазған, 1976 жылы аяқталған қолжазбада Pilis тауындағы, Pilis жотасында, Csobánka-да орналасқан Hosszúhegyi-zsomboly-дың екінші атауы Szükszájú-zsomboly екені жазылған. Hosszú-hegy жотасында, ерікше жерге жақын жерде, жасыл белгімен белгіленген турист жолының иінінде үңгірдің кіреберісі бар, ол өте тар саңылау. Тереңдігі 7,5 м бұл шыңырау тәрізді үңгір. Қолжазбаның үңгірге қатысты бөлігі 1 әдеби дереккөз негізінде жазылған. 1976 жылғы MKBT шақыруы бойынша, 1976 жылы FTSK үңгір зерттеу секциясының Pilis тауындағы Hosszuhegyi-zsomboly мен үңгірді зерттеуге рұқсаты болған.

1977 жылғы MKBT есебіндегі Ferencváros табиғат достары спорт үйірмесінің үңгір зерттеу секциясының 1977 жылғы есебінде Hosszu-hegyi III. barlang туралы деректер FTSK-тың Szabó József тобының ғылыми сипаттағы жеке есебінде бар екені айтылған. 1977 жылғы MKBT есебінде жарияланған FTSK үңгір зерттеу секциясының Szabó József тобының 1977 жылғы есебінде Hosszú-hegy жотасында 26-нөмірлі орман бағанасынан оңтүстік-шығысқа қарай Hosszú-hegyi 3. sz. barlang маңына дейін ойыстар бар екені айтылған. 27-нөмірлі ойыстан үңгір ашылады. Үңгірдің кіреберісінде және оның маңында бұл ойыстың жасанды шыққанын дәлелдейтін ешбір із байқалмайды.

11 және 14-суреттерде көрсетілгендей, Hosszu-hegyi III. barlang-тың кіреберісі Hosszú-hegy жотасында, Háromlyukú-zsomboly-ға жақын жерде, жасыл белгімен белгіленген турист жолынан бірнеше метр жерде орналасқан. Үңгірдің кіреберісі 14-суретте 27-нөмірмен белгіленген ойыстың солтүстік жағынан ашылады. Кіреберіс саңылауының астындағы кішкентай қуыс үңгірді қамтитын дэхштейн әктасының қабат беттерінің еңісіне сәйкес келетін қысқа, қиғаш дәліз арқылы тереңдігі 5 м ұңғымаға апарады. Ұңғыманың түбін құрайтын қирандыдан шамамен 3 м жерде қабатты әктас қабаттарынан жиек түзілген. Осы жерден бастап ұңғыманың қимасы біртіндеп тарылады, оның түбін балшыққа сіңген ұсақ тас сынықтары жауып тұр.

Басылымда Háromlyukú-zsomboly маңының морфологиялық сызбасы көрсетілген сурет бар. Суретте Hosszú-hegyi 3. sz. barlang-тың (суретте III. Barlang деп белгіленген) географиялық орналасуы мен жоспарлық ауданы көрінеді. Суретті Szablyár Péter, Havas Péter пен Szablyár Péter-дің өлшеуі негізінде құрастырған. Басылымға Hosszú-hegy үңгірлерінің географиялық орналасуын көрсететін сурет те енгізілген, онда үңгір III. barlang атауымен көрсетілген. Есепте үңгірдің 1:100 масштабты жоспар картасы және 3 көлденең қимасы бар бойлық қима картасы бар. Szablyár Péter құрастырған осы екі картаны жасау үшін үңгірді Havas Péter мен Szablyár Péter өлшеп шыққан. 137-беттегі суретте үңгір кіреберісінен 3 м жерде (139-бет бойынша 2,5 м жерде) өлшенген үзінді температура деректері көрсетілген.

FTSK үңгір зерттеу секциясы Szabó József тобының 1978 жылғы есебінде топтың 1978 жылдың көктемінде Hosszú-hegy шыңындағы ойыстардың топографиялық өлшеуін 26-нөмірлі орман бағанасынан солтүстік-батысқа қарай, сондай-ақ Hosszú-hegyi 3. sz. barlang-тан оңтүстік-шығысқа қарай жатқан аймақтарда жалғастырғаны жазылған. Үңгір маңында әктас қабаттарының еңіс бұрышы 20 градусты құрайды. Есепте өлшеу нәтижесі түрлі-түсті 2.4-суретте көрсетілген, онда №3 үңгірдің географиялық орналасуы көрінеді. 1978 жылғы MKBT есебінде осы суреттің ақ-қара нұсқасы жарияланды. 1983 жылғы "Karszt és Barlang" басылымында Pilis тауының Pilis тауынан Дунайға дейінгі бөлігінің бойлық қимасы көрсетілген сурет бар. Суретте аймақтың маңызды үңгірлерінің географиялық орналасуы және олардың теңіз деңгейінен қандай биіктікте орналасқаны көрінеді. Суретте теңіз деңгейінен 445 м биіктікте орналасқан Hosszú-hegyi III. barlang көрсетілген. Үңгірдің ұзындығы 4 м, тереңдігі 7 м.