Ziribári Cave

Ziribári үңгірі — Дунай–Ипой ұлттық паркі аумағындағы Pilis тау жотасында, Csobánka елді мекенінде орналасқан үңгірлердің бірі. Ол турист жол сілтеушілерінде де сипатталған.

Сипаттама

Ол Ziribár шыңының оңтүстік-шығыс ұшынан 40 метр жерде, таудан төмен түсетін тік жотаға жақын, Ziribár жотасы бойымен өтетін (Csobánka-дан Pilisszántó-ға дейінгі) жоталық соқпақтан оң жақта орналасқан. Үңгірдің екі кіреберісінің бірі — кең, шахта тәрізді және оңай өрмелеуге болатын кіреберіс. Екіншісі — тар, түлкі іні тәрізді, тек жорғалап қана жүруге болады. Үңгірдің көлденең, сәл көтерілетін жолы солтүстік-шығыс — оңтүстік-батыс бағытындағы жарық бойымен, ыстық су әсерінен еру нәтижесінде, толық су басқан жағдайда пайда болған. Ол жоғарғы триас дәуіріне жататын дахштейн әктасында түзілген. Үңгірде ұсақ борсоккөв түйіршіктері байқалады. Толтырылуы тас қиқымынан, саздан және орман топырағынан тұрады.

Жоғарғы, шахта тәрізді кіреберіс арқылы үңгірдің көлденең жолына көптеген ағаш бұтақтары түседі, сондай-ақ онда әртүрлі қоқыс та кездеседі, оны, ықтимал, сол жерден өтетін туристер шахтаның тереңдігін білу үшін лақтырған. Негізгі спелеологиялық жабдықпен оңай аралауға болатын үңгірді көру үшін рұқсат қажет емес.

Үңгір әдебиетте алғаш рет 1967 жылы Ziribári-barlang деп аталған. Сондай-ақ әдебиетте оның Ziribár-barlang (Kadić, 1952), Ziribári barlang (Schőnviszky, 1937), Ziribári-zsomboly (Mezei, 1967), Ziribári zsomboly (Bertalan, 1976) және Ziribár-zsomboly (Miczek, 1991) деген атаулары да кездеседі.

Зерттеу тарихы

1920 жылы шыққан «Budapest Duna-jobbparti környéke» атты кітапта Ziribár-дың оңтүстік-шығыс, тақыр, әктасты шыңында әлі зерттелмеген үңгір бар екені айтылған. 1924 жылы жарық көрген осы аттас басылымда 1920 жылғы кітаптың Ziribári үңгірі туралы бөлігі қайталанған. «Turistaság és Alpinizmus» журналының 1929 жылғы 1 тамыздағы санында Gyopár турист қоғамының үңгір зерттеушілерін жақында ашылған ziribári үңгірін зерттеуде қызық міндеттер күтіп тұрғаны айтылған. «Turisták Lapja» журналының 1931 жылғы санында жарияланған, Bekey Imre Gábor жазған мақалада Csévi үңгірін қазғаннан кейін Pilis тау жотасының басқа үңгірлерінде ежелгі адам іздерін іздеу мағынасыз болып көрінгені айтылған. Ал Ziribár шыңындағы кішкентай суйұтқыш үшін бұл олай емес, себебі ол тек географиялық қызығушылық тудырады.

«Turisták Lapja» журналының 1937 жылғы санында Ziribári үңгірі «Pilis turistakalauz» жол сілтеушісі бойынша әлі зерттелмеген, Ziribár шыңының оңтүстік-шығысында орналасқан үңгір деп жазылған. Оны әлі күнге дейін таба алмаған. 1948 жылғы «Hidrológiai Közlöny» журналында Hosszú-hegy көтерілуімен онда карст суының деңгейі төмендеп, Ziribári, Hosszúhegyi, Pilisszántói және Szurdokvölgyi үңгірлерінің бұлақ тізбегінің жұмысы тоқтағаны жарияланған. 1948 жылы шыққан, Szegő István жазған жол сілтеушіде Ziribár шыңында диаметрі шамамен 2 метр, тік төмен қарай тереңдейтін кіреберісі бар қызықты, зерттелмеген үңгір бар екені айтылған. Kadić Ottokár 1952 жылы аяқтаған қолжазбасында Ziribár үңгірінің Barcza–Thirring жол сілтеушісі бойынша Ziribár шыңының оңтүстік-шығысында орналасқан, ешкім зерттемеген, сондықтан толық сипаттамасы жоқ үңгір екені жазылған. Қолжазбаның үңгірге қатысты бөлігі 2 әдеби дереккөз негізінде жазылған.

1953 жылғы «Földrajzi Értesítő» журналында жарияланған мақалаға сәйкес, Ziribár шыңының оңтүстік-шығыс төбесінде, теңіз деңгейінен 400 м биіктікте Ziribári үңгірі орналасқан. Толығымен басылып қалған кішкентай үңгір шахта тәрізді, ені 1–1,5 м. Тамшытасы жоқ, айналасында мәрмәр туфы да көрінбейді. Ол тарыла келе 2,5 метр тереңдікте аяқталады. Каррланған дахштейн әктасына кіреді. Кіреберісі оңтүстік-шығысқа қараған. Оның шығу тегі белгісіз, кішкентай суйұтқыш үңгірі болуы мүмкін. Дегенмен қазіргі кезде шыңда орналасқандықтан жұмыс істемейді. Ашылған авен (тік шахта) немесе тіпті ыстық бұлақ үңгірі болуы да мүмкін. Бірақ соңғысына да дәлел жоқ. Үңгір, ықтимал, басылып қалған шахта үңгірі немесе кішкентай мұржа. Оның қазіргі пішіні ешқашан су жинау алабына ие болмаған. Мақалада көрсетілген 3-суретте, Ziribári ойпатының блок-қимасында Nagy-Ziribár шыңындағы үңгір белгіленген.

1962 жылы шыққан «A barlangok világa» кітабында Ziribári үңгірінің Ziribár шыңындағы кішкентай, қысқа, дерлік толығымен басылып қалған үңгір екені айтылған. 1967 жылы шыққан «Pilis útikalauz» бойынша Ziribár шыңында ұзындығы 6–7 метр, қатты басылып қалған, тереңдейтін қысқа қуыс бар. Оны Ziribári-zsomboly, Ziribári-barlang деген атаулармен біледі. 1974 жылы жарық көрген «Pilis útikalauz» кітабында Pilis және Visegrádi-hegység тау жоталарының үңгірлер тізімінде (19–20-беттер) Ziribári-zsomboly (Ziribári-barlang) осы тізімге кіретіні көрсетілген. Pilis тау жотасының үңгірлерін сипаттайтын бөлімдегі Ziribári-zsomboly (Ziribári-barlang) туралы сипаттама 1967 жылғы жол сілтеушідегі Ziribári-barlang сипаттамасымен сәйкес келеді.

Bertalan Károly 1976 жылы аяқтаған қолжазбасында Pilis тау жотасында, Pilis жотасында, Csobánka елді мекенінде орналасқан Ziribári үңгірінің тағы бір атауы Ziribári zsomboly екенін жазады. Nagy-Ziribár шыңынан оңтүстік-шығысқа қарай 200 метр жерде, кішкентай алаңқайда, теңіз деңгейінен шамамен 400 м биіктікте оңтүстік-шығысқа қараған кіреберісі бар. Шығу тегі белгісіз, ұзындығы 7 м, тереңдігі 2,5 м, ені 1–1,5 м болатын үңгір қатты басылып қалған. Қолжазбаның үңгірге қатысты бөлігі 4 басылым негізінде жазылған. Bertalan Károly мен Schőnviszky László құрастырған, 1976 жылы шыққан «Magyar barlangtani bibliográfia» атты сілтеме көрсеткішінде Pilis тау жотасындағы бұл үңгір Ziribári-barlang атауымен көрсетілген. Сілтеме көрсеткішінде үңгір туралы 1 әдеби дереккөз аталған. 1977 жылы Havas Péter мен Szablyár Péter үңгірді өлшеп, соның негізінде Szablyár Péter Ziribári үңгірінің 10 көлденең қимасы бар жоспар картасы мен ұзына бойы қима картасын құрастырған.