Keleti quarry No 13 Cave

Шығыс карьердің №13 үңгірі — Будапештің III ауданында, Дунай–Ипой ұлттық паркінің құрамындағы Буда ландшафтық қорығында орналасқан үңгірлердің бірі.

Сипаттамасы

Буда термалды карстының шығыс бөлігінде, Mátyás-hegy оңтүстік-шығысындағы, пайдаланылмайтын екі деңгейлі карьердің жоғарғы деңгейінде, карьер ауласының шығыс, оң жағында табиғи сипатты, бірақ жасанды жолмен ашылған, көлденең осьті кіреберісі бар. Кіреберіске арқан техникасының құралдарын пайдаланып жетуге болады. Кіреберіс Keleti-kőfejtő 6. sz. barlang маңында ашылады. Тектоникалық жарықша бойымен, тереңнен көтерілген термалды сулардың араласу коррозиясынан пайда болған. Оңай өтілетін, жабылмаған үңгірді үңгір жүруге арналған негізгі жабдықпен еркін аралауға болады.

Keleti-kőfejtő 13. sz. barlang әдебиетте 13-as barlang (Acheron 1993), Keleti-kőfejtő 13. sz. barlangja (Leél-Őssy 1995), Mátyás DK-i kőfejtő 13.sz.barlangja (Kárpát 1989), Mátyás-hegyi DK-i kőfejtő 13. sz. barlang (Kárpát 1989), Mátyás-hegyi DK-i kőfejtő 13.sz. barlang (Kárpát 1992) және Teraszos-lik (Acheron 1993) атауларымен де кездеседі.

Зерттеу тарихы

Жақын маңда тұратын егде адамдардың айтуынша, тас қазатын карьер жұмыс істеп тұрған кезде оның табан деңгейінде көптеген қуыс болған. Жоғарғы карьер ауласының қабырғасындағы көптеген шағын үңгір мен үңгір белгілері, түзілімдер тас қазу жұмыстары үлкен үңгірді немесе үлкен үңгірдің жоғарғы бөлігін жойып жібергенін көрсетеді. Бүгінде көрінетін үңгірлер осы үлкен үңгірдің қалдықтары. 1943 жылғы Barlangvilág журналынан Bertalan Károly мен Albert Béla Будаға іргелес аймақтағы үңгірлерді жүйелі түрде зерттеу аясында Mátyás-hegy және Kecske-hegy карьерлеріндегі 14 шағын қуысты қарап шыққанын білуге болады.

1957 жылғы Földrajzi Értesítő журналында жарық көрген, Leél-Őssy Sándor жазған зерттеуде нуммулитті әктастан түзілген Mátyás-hegy үлкен карьерінің қуыстары аталған. Зерттеудегі Буда тауларының үңгірлерінің географиялық орналасуын көрсететін жоспар-сызбада Mátyás-hegy үлкен карьеріндегі қуыстардың географиялық орналасуын көруге болады. (Бұл қуыстар сызбада термалды текті үңгірлерге жатқызылған.) 1958 жылы шыққан Budapest természeti képe кітабында Mátyás-hegy оңтүстікке қараған үлкен карьерінің қабырғасында термалды текті қуыстар бар екені айтылады. 1961 жылы жарық көрген, Vitéz András пен Pap Miklós редакциялаған Budapest кітабында Mátyás-hegy оңтүстік-шығыс беткейіндегі карьерде Mátyás-hegyi үңгіріне ұқсас, бірақ шағын қуыстарды серуенші көре алатыны туралы сөз болады.

1963 жылғы Karszt- és Barlangkutatási Tájékoztató бюлетенінде жарияланған есепте BEAC Үңгір зерттеу тобы 1962 жылы Mátyás-hegy шығыс карьерін зерттегені айтылған. Карьер жартасының қабырғасында бірнеше саңылау көрінеді, олардың екеуін (қазіргі жағдайына қарағанда) үңгір деп атауға болады. Оларды зерттеумен әзірге ешкім айналыспаған. Геолог Láng Gábor қуыстарды картаға түсірді. Тән шар тәрізді қуыстар қуыстардың термалды текті екенін көрсетеді. Ең үлкенінің диаметрі шамамен 4 м. Barit-barlang ашылуынан бөлек, тағы екі жерде де зерттеу үміт күттіреді.

1964 жылғы Karszt- és Barlangkutatási Tájékoztató бюлетенінде Будапештің III ауданында орналасқан, Дунайға қараған Mátyás-hegy карьерінде 1963 жылы баяғыдан белгілі қуыс қалдықтары табылғаны туралы айтылады. Шар тәрізді қуыстар мен гидротермалды жарықшақтардан тұратын қуыс жүйесі өте көп толып қалған. BEAC Табиғат серуені секциясының Үңгір зерттеу тобының мүшелері 1962 жылдан бастап карьердің кейбір нүктелерінде барлау жұмыстарын жүргізіп келеді. 1963 жылы шамамен 200 сағат жұмыс істеп, бірнеше жерде алға жылжи алды. Жағдай үміт күттіретінін, бірақ нәтижеге көп еңбекпен ғана жетуге болатынын көрді. 1964 жылы карьерде барлау жұмыстарын жалғастыруды жоспарлады. Жердің петрографиялық және минералогиялық өңдеуін, аумақты дәл өлшеуді, нивелирлеуді және картаға түсіруді бастады. Көктемде картаға түсіру жұмысын міндетті түрде аяқтайды.

1966 жылы шыққан Budai-hegység útikalauz кітабында Mátyás-hegy-тің басқа (оңтүстік-шығыстағы) карьерінде де (Mátyás-hegyi-barlang карьерінде емес) шағын үңгір қуыстары бар делінген. Бұл карьерде 9 қуыс белгілі болды. 1972 жылғы Karszt és Barlang журналында 1972 жылғы 24 сәуірде (Будапешт полиция бас басқармасының өтініші бойынша) жоғалған адамдарды іздеу мақсатында Үңгірдегі құтқару қызметінің мүшелері Mátyás-hegy шығыс карьерінің қуыстарын тексергені хабарланды. Bertalan Károly 1976 жылы аяқтаған, Magyarország barlangleltára деп аталатын қолжазбада үңгір аталмаған. Vass Imre Barlangkutató Csoport 1978 жылғы есебінде топтың бірнеше жылдан бері Mátyás-hegy-дегі шығыс карьерді зерттеп, картаға түсіріп жатқаны жазылған. Карьердің кейбір ойықтарын топтың жас мүшелері 1978 жылы бұзып ашты, нәтижесінде бірнеше ойықты 2–3 м-ге ұзартты, бірақ елеулі нәтижеге жете алмады. 1982 жылы жарық көрген Budai-hegység útikalauz басылымына сәйкес, Mátyás-hegy шығыс беткейіндегі карьерде термалды текті шағын қуыстар бар.