Kemeraltı Mosque

Кемералты мешіті — Измирдің Конак ауданында орналасқан, атын өзі орналасқан Кемералты базарынан алған, базардың басты жолдарының бірі — Анафарталар көшесіндегі мешіт. Ол Юсуф Чавушзаде Ахмет Ага мешіті және Муса Бали мешіті деген атпен де белгілі.

Салынуы

Кемералты мешітінің салыну жылы нақты белгісіз болғанымен, 1671 жылдың 3 қарашасындағы уақыф құжатында оны игі жақсылардың бірі Юсуф Чавушзаде Ахмед Ага салдырғаны жазылған. Бүгінде де дүкендер мен ғимараттардың арасына қысылып қалған мешіт салынған кезінде ішкі порттың жағасында тұрғызылған. Сонымен қатар Юсуф Чавушзаде Ахмет Ага мешіті деп те аталатын мешіт орналасқан аймақ сол кезде Муса Бали жағалауы деп те аталатын. Осыған байланысты медресесі мен мешіті бір кезеңде Муса Бали атымен де аталған.

Мешітпен қатар кітапхана, себіл (қайырымдылық суағары) және Муса Бали жағалауы деп аталатын медресе де салынған. Ғимарат солтүстік пен шығыс жағынан ауламен қоршалған. Ескі жазбаларда оның «февкани», яғни мешіт-базар түрінде салынғаны да көрсетілген. Мешіт 1774, 1812 және 1902 жылдары жөнделген. Кемералты Анафарталар көшесінің қасбетін жайғастыру жобасына және айналадағы басқа тарихи мешіттерде жүргізілген түрлі қалпына келтіру жобаларына қарамастан, Кемералты мешіті соңғы жылдары елеулі қалпына келтіруден өткен жоқ.

Сәулет ерекшеліктері

Мешіттің бастапқы жоспар схемасы күмбезбен жабылған шаршы ғибадатхана бөлмесі мен үш бөлікті соңғы жамағат орнынан тұрса, кейін ол солтүстікке қарай екі бөлікпен кеңейтіліп, тікбұрышты пішінге келтірілген. Солтүстіктегі соңғы жамағат орны үш бөлікті және үш күмбезді. Мешіттің сыртқы қабырғалары сары-қызғылт түсте, ал іші пируза түсінде. Мешіт ауласының кіреберісінің сол жағында Салепчиоғлу отбасы салдырған кітапхана, ал оның қасында медресе бөлмелері орналасқан. Бұл ғимаратта да төрт бөлме бар және бүгінде оны мешіттің имамы мен мүәзіні пайдаланады.

Ғибадатхана бөлмесі төменгі қатары дөңгелек доғалы, екінші қатары шеңбер тәрізді екі қатар тереземен жарықтандырылған. Ғибадатхана ішінде, әсіресе баған бастарында, терезелердің үстінде, доғалар бойында және тақталар айналасында алтындалған сылақ өрнектер бар. Михрап пен мінбердегі әшекейлер де алтын жалатылған. Мінбердің бүйір айна тәрізді тақталарындағы жалғыз өрнек — егжей-тегжейлі өрнектелген, үстіне алтын жалатылған бедерлі акант өсімдігі. Доғасы дөңгелек мінбердің доғасының төбе нүктесінде «алем» өрнегі, ал бұрыштарында акант жапырақтарынан тұратын, стильденген қарапайым бір гүл үлгісі көрінеді. Мұнара (көшк) торларында ірі медальон ішіне терең орналастырылған алтыбұрышты өрнек акант жапырақтарынан тұратын безендірумен толтырылған. Жақында салынған Башдурак мешітінде де көрінгендей, михрап оймасының дәл алдында шашақты белбеумен екі жаққа тартылған перде өрнегі ілінген. Мінбердің кіреберіс қасбетінде Хисар мешітінің мінберін еске түсіретін қатпарлы перде өрнегі бар. Пердесінің астында «Машалла» мен «Бісмілла» жазулары орналасқан және ол айшық (жарты ай) өрнегімен аяқталады. Мінбердің доға бұрыштарындағы шемсе өрнектерінің ішінде, Башдурак мешітінде де көрінетіндей, Кәлимәи Тәухид жазуы, ал доғаның маңдайшасында аят жазуы бар. Мұнарасы қашалған тас іргетасты, дөңгелек діңгекті және бір қылтасты болып, ғимараттың солтүстік-шығыс бұрышында орналасқан.

Мешіттің Анафарталар көшесіне қараған қасбетінде 1990-жылдардың соңына дейін ашық тұрған, 18 ғасырда салынған себіл болған. Кемералты мешіті — Конак алаңы мен Измир Сағат мұнарасы жағынан Кемералтыға кіргендердің бірінші көретін мешіттерінің бірі. Ол Анафарталар көшесіндегі алғашқы өткір бұрылыста, яғни Йемиш базарына бұрылатын бұрыш басында орналасқан. Айналасы әр түрлі салаларда сауда жасайтын дүкендер мен мейрамханалармен қоршалған.